Inhoudlogo inhoudstafel
Inleidingfoto elke willaert

  1. Voorwoord:
  2. Beste lezers,

    2006 is voorbij gevlogen, wellicht kan je ervan meespreken. Zoals je kon lezen in onze nieuwsbrieven heeft GRIP dit jaar niet stil gezeten.

    Intern werkten we een beleidsplan af dat ons de komende jaren meer richting gaat geven en waarin een aantal keuzes gemaakt werden. Op tal van zaken is onze samenleving nog niet inclusief en is er werk aan de winkel, maar zoals elke organisatie moesten ook wij prioriteiten stellen.

    2007 wordt dus de start van het “nieuwe” GRIP. Intern gaan we op een andere manier werken, naar buiten uit gaan we ons meer concentreren op bepaalde werkzaamheden en domeinen. Onze visie, missie en doelstellingen blijven natuurlijk.

    We kunnen aan de vooravond van het nieuwe jaar terugblikken op een aantal mooie verwezenlijkingen. Een geslaagde beeldvormingscampagne, een luik diversiteit in de nieuwe beheersovereenkomst van de VRT, we ontwikkelden een inclusiespiegel voor Vlaanderen en een leidraad voor inclusie-effectenrapportage. In onze werkgroepen PGB en inclusief onderwijs volgde men het overheidsbeleid nauw op, we lanceerden ook een checklist voor het geplande antidiscriminatiedecreet. Begin 2007 vindt u hierover meer informatie in ons jaarverslag op de website.

    Zoals we eerder al aankondigden wordt 2007 het Europees Jaar van Gelijke Kansen. GRIP zal van dit jaar een themajaar maken. Heel onze werking wordt dus overgoten met een saus van gelijke kansen. Zo plannen we een grote gelijke kansencampagne in samenwerking met tal van andere belangenorganisaties voor mensen met een handicap en chronische ziekte, we zullen pleiten voor de ratificatie en invoering door Vlaanderen van de VN-Conventie voor gelijke rechten van personen met een handicap, we studeren verder over redelijke aanpassingen, enz. Meer uitleg vind je in de artikels van deze Nieuwsbrief.

    Wil je meer weten over onze plannen, dan vind je bij de Weetjes op het einde van deze nieuwsbrief onze volledige planning voor 2007 terug en het Beleidsplan. Je opmerkingen zijn altijd welkom.

    Rest er me enkel nog je een deugddoende eindejaarsperiode toe te wensen en een goede start van het nieuwe jaar. Alvast bedankt voor je steun en interesse in onze organisatie… graag ‘tot samenwerkings’ in 2007!

    Elke Willaert
    Voorzitster

    [Terug naar boven]

Vers van de perslogo forum

  1. Bespreking beleidsbrieven 2007
  2. In november stelde elke minister van de Vlaamse Regering haar/zijn beleidsbrief 2007 voor. Daar staan de plannen voor het komende jaar in. Hieronder volgt een samenvatting en commentaar bij een selectie van beleidsbrieven die GRIP aanbelangen.

    Gelijke Kansen

    Aangezien de kansengroep personen met een handicap deze legislatuur niet behoort tot de bevoegdheid van de minister van gelijke kansen Kathleen Van Brempt (maar wel tot deze van de minister van Welzijn) richt de beleidsbrief zich volledig op het thema toegankelijkheid. Beperkter werd er bij algemene sensibilisatie-initiatieven (vb. de campagne ‘stem niet cliché’) wel het beeld van de persoon met een beperking als lid van een diverse samenleving meegenomen.

    De afgelopen jaren herstructureerde de minister van gelijke kansen de toegankelijkheidssector van de expertisebureaus, de regionale platformen en steunpunten en richtte ze het Vlaams Expertisecentrum voor toegankelijkheid ENTER op. Hierdoor ontlastte ze haar eigen overbevraagde administratie.

    Toegankelijkheid werd een belangrijk luik van de door de minister ingevoerde open coördinatiemethode waarbij alle ministers van de Vlaamse Regering zich engageren om bepaalde doelstellingen te halen. Een eerste jaarthema was daarbij ‘sport.’

    Niet onbelangrijk was de erkenning van het Toegankelijkheidsoverleg Vlaanderen als partner in de beleidsontwikkeling op Vlaamse niveau. Het platform van gebruikersorganisaties TOV bestaat al jaren, maar deze erkenning was nieuw en bood meer duidelijkheid. Ze werd echter niet vergezeld door de nodige middelen voor ondersteuning van het platform zodat deze op een evenwaardige manier en kwaliteitsvolle manier kan participeren binnen het beleid.

    De aanpassing van de regelgeving op vlak van ruimtelijke ordening, de ontwikkeling van een Handboek dat de regelgeving met technische standaarden moet aanvullen,… werd ook dit jaar opgenomen in de beleidsbrief. De in de regelgeving op vlak van ruimtelijke ordening opgenomen eisen zullen echter enkel betrekking hebben op wat op het bouwplan afleesbaar is. Voor wat de niet planmatig verifieerbare aspecten van integrale toegankelijkheid betreft (denk aan signalisatie, verstandelijke toegankelijkheid, aanpassing voor mensen die doof of slechthorend zijn) denkt men aan gerichte informatie en sensibilisatie.

    Op vlak van de sensibilisatiecampagne ‘stem niet cliché’ werd de persoon met een handicap als beeld (herinner je de affiche van een Batman met blindengeleidehond) meegenomen. Experten en aanspreekpunten voor de media met betrekking tot handicap worden mee opgenomen in een te ontwikkelen databank met deskundigen inzake gelijke kansenmateries. De eerste week van oktober 2007 worden sensibilisatie-initiatieven gelanceerd in de ‘week van Universal Design’.

    In plaats van (enkel) een decreet op de antidiscriminatie is er in de nieuwe beleidsbrief sprake van een regelgeving en actieplan voor gelijke behandeling. Eén onderdeel van dit Actieplan betreft dan een Decreet Gelijke Behandeling (werktitel). Er werden de afgelopen jaren al voorstudies uitgevoerd maar men kwam nog niet tot een voorstel van decreet. Naar analogie van de meldpunten racisme en discriminatie van de federale antidiscriminatiewet wordt ook hier gedacht aan een fijnmazig netwerk van discriminatiemeldpunten.

    Men bestudeert hoe bestaande registratiesystemen van de overheid kunnen worden verbeterd. In eerste instantie wordt verder gewerkt rond de registratie van allochtonen. Het is de bedoeling dat nadien een gelijkaardig proces doorlopen wordt voor de andere aandachtsgroepen en –thema’s: geslacht, seksuele oriëntatie, personen met een handicap, opleidingsniveau en leeftijd.

    Het nieuwe’ Steunpunt Gelijkekansenbeleid zal zich richten op drie primaire onderzoeksvariabelen (populatiekarakteristieken), nl. gender, seksuele identiteit en etnisch-culturele achtergrond. De keuze voor de eerste twee is logisch gezien de bevoegdheid van de minister… Net als handicap en ouderen valt ‘etnisch-culturele achtergrond’ echter (helaas) niet meer onder minister Van Brempt, deze invalshoek behoort tot de bevoegdheid van de minister van inburgering.

    Commentaar GRIP:

    In eerdere Nieuwsbrieven sprak GRIP zich al uit over de beleidsnota (voor de ganse regeerperiode) gelijke kansen, beleidsparticipatie en de betreurenswaardige bevoegdheidsverdeling binnen de Vlaamse regering waardoor een gecoördineerd gelijke kansenbeleid voor alle kansengroepen onmogelijk werd.

    Rekeninghoudend met die laatste belangrijke beperking verwelkomen we de opname van de groep personen met een handicap in algemene sensibilisatie-initiatieven en bij de ontwikkeling van de expertendatabank. Wat betreft dat laatste kijkt GRIP nog steeds uit naar het actief betrekken van de organisaties van betrokken kansengroepen bij het uitdenken en ontwikkelen van de databank. We hopen eerder dan de uitvoerende fase betrokken te worden. Daarnaast pleiten we ervoor de databank zodanig in te richten en aan te wenden dat het meer is dan enkel een actiemiddel, maar echt een instrument dat gebruikt wordt door de media.

    We roepen de minister op om telkens wanneer dit kan de kansengroep van mensen met een handicap mee te nemen. Correcte registratie van cijfergegevens door de overheid is eveneens voor mensen met een handicap cruciaal. Er worden heel wat initiatieven ontplooid m.b.t. vrouwen uit een andere etnisch-culturele minderheid… ook vrouwen met een handicap moeten opboksen tegen een wetenschappelijk aangetoonde zware dubbele sociale achterstelling.

    De erkenning van het TOV is meer dan symbolisch en een goede stap vooruit. Maar gebruikersorganisaties kunnen pas ten opzichte van andere belangengroepen (administratie, sociale partners, intermediairen en diensten, enz.) op een evenwaardige manier deelnemen aan beleidsparticipatie wanneer ze hiervoor de nodige ondersteuning ontvangen en vooral vanaf de initiële fase van de beleidsontwikkeling worden betrokken. De volgende jaren zullen uitwijzen of men hierin is geslaagd.

    De Open Coördinatie Methode is als techniek een goed instrument om binnen de overheid aan horizontaal beleid te werken. Ze blijft echter beperkt tot toegankelijkheid. GRIP blijft binnen de Vlaamse Regering een horizontale coördinatie en beleid missen die naar analogie van zaken als het Actieplan Armoede of de integrale jeugdhulpverlening alle beleidsdomeinen samen laat werken voor de realisatie van een bepaald doel.

    Naast inclusief overheidsbeleid vindt GRIP de belangrijkste ijkpunten voor het huidige gelijke kansenbeleid, maar ook voor het wegwerken van sociale achterstelling van personen met een handicap in het algemeen, een afdwingbare en dwingende regelgeving voor toegankelijkheid en een antidiscriminatie-regelgeving die van toepassing is voor alle kansengroepen en alle bevoegdheden van de Vlaamse overheid. Beide dienen nauw te zijn verbonden en elkaar te versterken.

    Het is op zich al een goede zaak dat deze twee laatste aspecten al van in het begin van deze beleidsperiode als doelstelling voor de Vlaamse overheid zijn meegenomen. Maar het lijkt al enkele jaren bij voorstudies te blijven. Organisaties en mensen met een handicap begrijpen ook dat één en ander tijd kost. Op vlak van toegankelijkheid wachten mensen met een handicap intussen al sinds de niet uitgevoerde wet van 1975 op structurele wijzigingen en gevoelig minder drempels in het leven van alledag. Het is hierbij van belang dat men ook in de regelgeving het principe van ‘integrale toegankelijkheid’ inbedt en er vervolgens op controleert. Dit betekent verder gaan dan enkel fysieke, op het plan afleesbare, toegankelijkheid.

    2007 is het centrale jaar van deze regeerperiode waarna er dus nog 2 jaren wachten voor de uitvoering én het is het Europees jaar voor gelijke kansen. GRIP hoopt dat het ook het jaar zal zijn dat zowel de regelgeving op vlak van toegankelijkheid én antidiscriminatie worden aangenomen. Én dat het dan zal gaan om regelgeving die zowel inhoudelijk verregaand en visionair, als uitvoerbaar zal blijken te zijn.

    Het is op deze punten, die wel behoren tot de bevoegdheid van het Vlaamse gelijke kansenbeleid, dat uiteindelijk het rapport zal worden gemaakt van deze legislatuur. Het zijn immers deze punten waarmee minister Van Brempt, samen met haar collega-ministers, het verschil kan maken en fundamentele zaken kan wijzigen aan de discriminatie van personen met een handicap die dagdagelijks een feit is.

    Meer informatie:

    1. De Beleidsbrief gelijke kansen 2007 in PDF - de Beleidsbrief gelijke kansen 2007 in tekst

    2. De belangrijke lacunes die GRIP vaststelde bij de verzameling van onderzoekscijfers en dataverwerkingsystemen wat betreft mensen met een handicap en de beleidsvoorstellen die we formuleerden in de Inclusiespiegel (p. 79 van deze publicatie).

    3. de website van het Toegankelijkheidsoverleg Vlaanderen en het Vlaams expertisepunt op vlak van toegankelijkheid ENTER

    Welzijn

    Minister Inge Vervotte gaat verder met de uitvoering van initiatieven die eerder op touw gezet werden: hervorming van diagnostiek en indicatiestelling, Centrale Registratie van Zorgvragen, de werking met de ROG’s, zorgregie, het uitbreidingsbeleid, …

    Positieve vaststelling in de beleidsbrief is dat de wachttijd voor de terugbetaling van hulpmiddelen via IMB verminderd is. Eind 2004 was dit gemiddeld 11 maanden wachten, nu ziet het er naar uit dat minister Vervotte dit zal kunnen beperken tot 1 à 3 maanden.

    Bij de zorgvernieuwing focust de minister vooral op zorggradatie. In plaats van erkenningen werkt men met modules voor het zorgaanbod. In 2007 wordt de concrete invoering onderzocht. Daarvoor wordt gestart met een aantal experimenten. Op die manier wil men onderzoeken welke financieringsvormen mogelijk zijn. De geleidelijke invoering van zorggradatie zou een stap richting PGB (Persoonsgebonden Budget) zijn.

    Over het PGB staat verder enkel in de tekst dat dit verder onderzocht zal worden. Net als het PAB. Voor het PAB worden in 2007 profielen opgesteld. Het is onduidelijk wat hiermee bedoeld wordt. Hopelijk betekent het geen beperking van de individuele inschaling en de bestedingsvrijheid die nu bestaat voor budgethouders. Nog wat betreft 2007 zet men de inhaaloperatie op vlak van inschaling verder. Vorig jaar startte men met het inschalen van al wie op de wachtlijst PAB stond.

    Er is ook specifiek aandacht voor de doventolken. Het maximaal aantal tolkuren werd opgetrokken tot 9000 in 2007, er komt een loonsverhoging voor de tolken en meer geld voor het CAB.

    Minister Vervotte eindigt het hoofdstuk welzijn over beleid voor personen met een handicap met een opsomming van engagementen inzake inclusief beleid. Op vlak van cultuur betekent dit het zoeken naar een oplossing voor de vrije tijdsinitiatieven en cultuurparticipatie, voor onderwijs ligt de focus op Hoger Onderwijs en het leerzorgkader. Ook (aangepast) vervoer, toegankelijk reizen en aanpasbaar bouwen komen aan bod.

    Commentaar GRIP:

    Het beleid van Inge Vervotte bestaat voor 90% uit het uitvoeren of verder zetten van geplande of reeds gestarte initiatieven. Dit is goed voor de continuïteit en rechtszekerheid van het beleid.

    Jammer is echter dat er weinig ruimte is voor de heroriëntatie van het welzijnsbeleid. Vraagsturing, zorg op maat en zelfbeschikking zijn woorden die niet voorkomen in deze weinig ambitieuze beleidsbrief. Een concreet engagement voor de uitvoering van het PGB decreet ontbreekt.

    Ook spijtig is dat de Minister weinig ambitieus is inzake inclusief beleid. Inge Vervotte laat hier kansen liggen. 2007 zou cruciaal kunnen zijn voor onderwijs door het decreet leerzorg, voor werk door de nieuwe taak van de VDAB, voor cultuur op vlak van cultuurparticipatie, … Maar dan moet welzijn (het kabinet en het VAPH) echt rond tafel zitten en duidelijke doelstellingen naar voor schuiven.

    Ten slotte is er –ondanks de inspanningen - nog steeds werk aan de winkel wat betreft de wachtlijsten. Het aantal geregistreerde zorgvragen blijft stijgen. Elk jaar wordt er een vast bijkomend budget vrijgemaakt bij de begrotingscontrole maar dit werkt vertragend en blijkt onvoldoende.

    Betekent meer inclusie en meer kwaliteit van leven ook meer vragen naar ondersteuning en dus meer geld voor welzijn? Het verhaal van de doventolkuren lijkt dit uit te wijzen. Hoe meer inclusie hoe meer vraag naar tolken. Elk jaar stijgt het aanbod maar het is telkens ontoereikend. Ondanks de stijging van vorig jaar was het aantal uren in november al weer op. Dit vraagt een vraaggestuurd aanbod en flexibiliteit in plaats van het werken met beperkte en starre budgetten. Die manier van werken – ook het systeem met erkenningen voor uitbreiding in voorzieningen – stuit meer en meer op kritiek.

    Misschien zijn er mogelijkheden via een andere wijze van financieren. Misschien hoeft het niet over meer geld maar over een efficiëntere besteding van middelen te gaan. GRIP kijkt uit naar de bevindingen van het geplande onderzoek naar mogelijke alternatieve financieringswijzen en hoopt dat het kabinet en de administratie werk maken van het PGB.

    Meer informatie:

    Beleidsbrief Welzijn 2007 in PDF - Beleidsbrief Welzijn 2007 in tekst

    Onderwijs

    Het leerzorgkader zal in de toekomst hét nieuwe referentiekader zijn voor onderwijs aan leerlingen met specifieke zorgnoden. In februari 2007 zal de VLOR (Vlaamse Onderwijs Raad) een advies geven over de hervorming leerzorg. Daarna wordt een voorstel van decreet ontworpen. In maart start de discussie daarover in de commissie onderwijs van het Vlaams Parlement.

    Daarnaast nam de minister in afwachting van het leerzorgkader een aantal maatregelen om leerling met autisme beter te kunnen ondersteunen. Ook de mogelijkheden voor chronisch zieke kinderen voor onderwijs aan huis breiden uit.

    Het VEHHO of Vlaams Expertisecentrum Handicap en Hoger Onderwijs wordt een steunpunt voor leren en werken met studenten met een handicap in het Hoger Onderwijs.

    Commentaar GRIP:

    De kans is reëel dat we ons het jaar 2007 binnen 10 jaar herinneren als het jaar waarin het decreet Leerzorg geschreven en gestemd werd. Minister Vandenbroucke plant een erg belangrijke hervorming. Zie verder in deze nieuwsbrief voor meer uitleg en commentaar van GRIP.

    Meer informatie:

    Zie het artikel over leerzorg verder in deze nieuwsbrief

    Media

    Vlaamse Regulator voor de Media

    Op 10 februari 2006 trad de Vlaamse Regulator voor de Media (VRM) in werking. De vroegere Vlaamse Geschillenraad voor Radio en Televisie, de Vlaamse Kijk en Luisterraad voor Radio en Televisie en het Vlaams Commissariaat voor de Media gaan op in de VRM. Ook de functies die vroeger bij deze verschillende instanties lagen, worden nu geconcentreerd in één orgaan.

    Het voordeel van de VRM is dat het een slagkrachtige onafhankelijke instantie is. Naast de opdrachten die vroeger al bestonden kreeg de VRM er ook een aantal nieuwe opdrachten bij. Eén van die opdrachten is bijvoorbeeld het toezicht op de inhoudelijke naleving van de beheersovereenkomst en het omroepdecreet door de openbare omroep. Jaarlijks moet de VRM hierover rapporteren aan de Vlaamse Regering. In 2007 zal er ook voor de VRM een beheersovereenkomst met de Vlaamse Regering worden afgesloten. Hierin staan o.a. de concretisering van de kwalitatieve en kwantitatieve wijze waarop de VRM zijn taken moet vervullen, met strategische en operationele doelstellingen en beschreven aan de hand van meetbare criteria.

    Diversiteit

    In 2006 werd aan iedere regionale televisieomroep een subsidie toegekend om algemene opleidings- en vormingsprojecten op te zetten voor jonge journalisten om de kwaliteit, de diversiteit en de pluriformiteit van het aanbod te bevorderen.

    Bij de openbare omroep wordt een ‘diversiteitbarometer’ ontwikkeld, waarmee de programmakers van radio, televisie en nieuwe media zelf hun programma’s kwantitatief en kwalitatief permanent kunnen evalueren op diversiteit.

    Qua tewerkstelling worden binnen de VRT streefcijfers vastgelegd voor onder meer personen van met een handicap. Daarnaast worden jaarlijks zes betaalde opleidingsstages van zes maanden georganiseerd voor jongeren van allochtone herkomst en jongeren met een handicap.

    Toegankelijkheid van het media-aanbod

    In de beleidsbrief media vinden we heel wat inspanningen terug die te maken hebben met de toegankelijkheid van het media-aanbod. Zo kregen de regionale omroepen een eenmalige subsidie om apparatuur aan te kopen voor de ondertiteling van programma’s en wordt er structureel geïnvesteerd in gespecialiseerd personeel voor de ondertiteling van programma’s. Tegen 2010 zou 95% van alle programma’s op de openbare omroep ondertiteld moeten zijn.

    Voor de slechtzienden zal de VRT bij hernieuwing van zijn websites, de sites maximaal conform het Blindsurfer-label realiseren. Het BlindSurferlabel is een toegankelijkheidslabel dat internetgebruikers met een visuele handicap het signaal geeft dat een website voor hen technisch vlot toegankelijk is.

    Tevens zal de VRT onderzoeken in welke mate hij de televisieprogramma’s op een gebruiksvriendelijke wijze toegankelijk kan maken voor de slechtzienden. Indien dit haalbaar blijkt, zullen de eerste experimenten opgezet worden bij Ketnet.

    De Vlaamse Regering investeert tot slot in e-vaardigheden als hefboom voor de werkgelegenheid en brug over de digitale kloof. Zo wil de Vlaamse Regering inspanningen doen om de toegankelijkheid en de kennis van de informatietechnologieën te verhogen voor groepen als ouderen, vrouwen en mensen met een handicap.

    Commentaar GRIP:

    Vlaamse Regulator voor de Media

    GRIP is verheugd over de oprichting van de VRM en haar nieuwe opdrachten. Waar vroeger de VRT zelf rapporteerde aan de Vlaamse Regering over de naleving van haar beheersovereenkomst, zal dit nu gebeuren door een onafhankelijke, objectieve instantie. Wel willen we ervoor pleiten dat in de beheersovereenkomst van de VRM opgenomen wordt dat het jaarlijks een rondvraag / platform organiseert waarbij de organisaties van de verschillende kansengroepen hun bevindingen kunnen uiten over de naleving van het diversiteitsbeleid van de VRT, wat deel uitmaakt van de nieuwe beheersovereenkomst van de VRT.

    Diversiteit

    GRIP pleitte bij de opmaak van de nieuwe beheersovereenkomst van de VRT voor meer diversiteit op en achter de schermen. We zijn dan ook blij met een beheersovereenkomst die getuigt van de nodige inspanningen om zowel in de programmatie als achter de schermen divers te zijn. De diversiteitsbarometer stimuleert mediamakers om hun mediawerking op regelmatige basis te evalueren en bij te sturen.

    GRIP is daarnaast zelf vragende partij om vorming in te richten voor journalisten en andere mediamakers om diversiteit, en meer in het bijzonder mensen met een handicap, vaker, genuanceerder en correcter in beeld te brengen. GRIP werkt hier zelf een vorming rond uit. We zijn echter van mening dat niet enkel jonge journalisten en regionale omroepen hiermee gebaat zouden zijn …

    Toegankelijkheid van het aanbod

    Het is natuurlijk positief dat de overheid middelen uittrekt om het media-aanbod voor mensen met een auditieve en visuele handicap toegankelijk te maken. In de vorige nieuwsbrief kon je al lezen welke aanvulling Fevlado nog heeft bij deze inspanningen (zie meer informatie).

    Verder willen we er de nadruk op leggen dat nog heel wat mensen geen toegang hebben tot het internet of niet bekwaam zijn met ICT te werken. Op het vlak van onderwijs worden al heel wat inspanningen gedaan om de digitale kloof te beperken. Maar ook voor mensen die hun onderwijsloopbaan al achter de rug hebben, moet naar oplossingen gezocht worden. In de beleidsbrief blijft men over deze concrete oplossingen jammer genoeg erg vaag.

    Meer informatie:

    1. Beleidsbrief Media 2007 in PDF - Beleidsbrief Media 2007 in tekst

    2. www.vlaamseregulatormedia.be

    3. Oproep voor de nieuwe beheersovereenkomst van de VRT: "Diversiteit als prioriteitin PDF" "Diversiteit als prioriteit in tekst".

    4. Artikel uit de vorige nieuwsbrief over de nieuwe beheersovereenkomst van de VRT.

    Werk

    Minister Vandenbroucke besteedt binnen zijn beleidsbrief vooral aandacht aan de acties die eerder binnen het Meerbanenplan (“Samen voor meer banen”) zijn opgezet.

    De focus op Evenredige Arbeidsdeelname en Diversiteit loopt als een rode draad door het beleid van de minister. Zo wordt er in de nieuwe beheersovereenkomst van de VDAB een oververtegenwoordiging van kortgeschoolden, ouderen (50+), allochtonen en personen met een arbeidshandicap in de trajectwerking vooropgezet. De minister ziet binnen dit traject een belangrijke rol weggelegd voor de Vlaamse werkervaringsinstrumenten (de individuele beroepsopleiding (IBO), WEP-plus, IBO-interim, instapopleiding), zeker ook om de mogelijkheden van kansengroepen op de arbeidsmarkt te verhogen. Hier wordt dan ook fel op ingezet. En de kansengroepen krijgen bij de toekenning van deze beroepsopleidings- en werkervaringsplaatsen voorrang. Ook bij de loopbaandienstverlening wordt er vooropgesteld dat minstens 50% van de mensen in loopbaanbegeleiding uit de kansengroepen moeten komen.

    Sinds april 2006 is de minister van Werk (en niet meer de minister van Welzijn) bevoegd voor de bevoegdheden betreffende Handicap en Arbeid. De minister laat de uitvoering er van in grote mate in handen van de VDAB en de gespecialiseerde diensten (ATB, CBO’s en CGVB’s). Er wordt een model voor de inpassing van de gespecialiseerde begeleiding van werkzoekenden met een arbeidshandicap ontwikkeld en in de loop van 2007 geïmplementeerd. Daarnaast onderzoekt de minister hoe de twee naast elkaar bestaande loonkostsubsidies (de Vlaamse Inschakelingspremie en de CAO26) kunnen vervangen worden door één maatregel.

    Naast specifieke maatregelen vraagt de minister om, in alles wat op de arbeidsmarkt beleidsmatig ontwikkeld wordt, aandacht voor diversiteit. Daarom wordt een diversiteitstoets toegepast. De toets peilt naar het opnemen van kwantitatieve en kwalitatieve doelstellingen naar kansengroepen (bvb. het opnemen van streefcijfers binnen het beheerscontract van de VDAB of binnen de sectorconvenants).

    De minister streeft er naar de kansengroepen niet alleen te betrekken maar ook mede-eigenaar te maken van het werkgelegenheidsbeleid. Via een structureel project krijgt GRIP al een aantal jaar de mogelijkheid om organisaties te ondersteunen bij beleidsparticipatie op het domein Werk, namelijk in de commissie Diversiteit van de SERV en het stakeholdersforum van de VDAB. GRIP ondersteunt hiertoe de werking van het gebruikersoverleg handicap & arbeid. Daarnaast kreeg GRIP ook nog de opdracht om de diverse partners van het EAD-beleid te versterken via informatieverschaffing, sensibilisatie en vorming rond handicap & arbeid. Jong KVG De werkbank neemt dit nieuwe luik op zich.

    Commentaar GRIP:

    Er is een grote achterstand in de arbeidsdeelname van kansengroepen zoals mensen met een handicap. Minister Vandenbroucke kiest er dan ook voor om de maatregelen sterk toe te spitsen naar deze groepen. Daarnaast past hij waar het kan een “diversiteitstoets” toe.

    GRIP is sterk voorstander van een dergelijk beleid. En niet enkel wanneer bepaalde groepen “uit de boot vallen”. Beleidsmakers zouden telkens wanneer ze een maatregel uitvaardigen moeten kijken in welke mate en welke effecten de maatregel (ten goede of ten slechte) heeft voor mensen met een handicap. En op basis daarvan beslissingen nemen.

    Ook de keuze van de minister om de kansengroepen te betrekken, te ondersteunen bij de beleidsparticipatie in het domein Werk en hen mede-eigenaar te maken van het gevoerde werkgelegenheidsbeleid is een goed voorbeeld voor zijn collega-ministers.

    Meer informatie:

    Beleidsbrief Werk 2007 in PDF - Beleidsbrief Werk 2007 in tekst

    Ambtenarenzaken

    We bespreken uit de beleidsbrief enkel het gelijke kansen beleid naar het eigen personeel.

    De Vlaamse overheid wil een voorbeeldfunctie opnemen in het tewerkstellen van kansengroepen. Ze hanteert hiervoor streefcijfers. Zo moet tegen 2010 4,5% van de personeelsleden een arbeidshandicap hebben.

    Een probleem is dat de Vlaamse overheid niet weet hoeveel personeelsleden van allochtone origine zijn en hoeveel er een arbeidshandicap hebben. Daarom wordt in 2007 het vrijwillig registratiesysteem uitgebreid naar alle beleidsdomeinen.

    Er worden in de beleidbrief positieve acties vermeld voor de kansengroepen (personen met een arbeidshandicap, ervaren werknemers, laaggeschoolden en allochtonen) en rond gender (m/v).

    Een belangrijke vernieuwing voor personeelsleden met een arbeidshandicap is dat er een systeem van rendementsondersteuning wordt opgezet. In dit systeem kunnen naar schatting 30 tot 35 personen met rendementsverlies instromen.
    Voor de slechtzienden en blinden wordt het project blindsurfer voortgezet en streven ze er naar dat toegankelijkheid een integraal onderdeel wordt van de website-ontwikkelingen van de Vlaamse overheid.
    Met het doventolkenbureau CAB wordt bekeken hoe ze de vragen naar tolken vanuit de Vlaamse overheid beter kunnen invullen.

    Minister Bourgeois zal er op aandringen dat de leidend ambtenaren de startbanen zullen blijven gebruiken om mensen uit de kansengroepen te laten instromen. Daarnaast wil hij dit jaar komen tot een actieplan voor de instroom dat gedragen wordt door de relevante actoren uit de administratie, het beleid en de vakbonden. Het plan zal onder meer maatregelen bevatten met betrekking tot de verspreiding van vacatures, de aard van de selectieprocedures, de ondersteuning van personeelsverantwoordelijken en leidinggevenden, sensibilisatie rond diversiteit en communicatieacties.

    Commentaar GRIP:

    De commissie Diversiteit van de SERV (waar o.a. GRIP deel van uitmaakt) vroeg de minister in zijn advies over het Gelijke Kansen en Diversiteitsplan om meer dan een tandje bij te steken. De Vlaamse overheid slaagt er vandaag niet in om grote stappen vooruit te nemen. Van een voorbeeldfunctie is nog lang geen sprake. De commissie Diversiteit vroeg ook om de vooropgestelde streefcijfers, vertrekkend vanuit een nulmeting, per beleidsdomein en entiteit om te zetten in een concreet groeipad.

    De beleidsbrief vormt geen antwoord op deze vragen. Het is eerder een voortzetting van het gevoerde beleid dan een verhoogde inspanning en van het opstellen van een groeipad is geen sprake.

    Positief is wel dat er een actieplan voor instroom wordt vooropgesteld. Want het is vooral daar dat het schoentje knelt. Ook de invoering van een systeem van rendementssubsidie kan mensen met een zware arbeidshandicap meer kansen geven op een volwaardige job bij de overheid. Jammer genoeg zijn de middelen hiervoor beperkt en kan het enkel voor nieuw aangeworven werknemers met een arbeidshandicap. We vragen dat dit systeem zo goed mogelijk aansluit op het systeem van loonkostsubsidies voor privé-werkgevers (de Vlaamse Inschakelingspremie en CAO26).

    Niet alle registers worden (voldoende) opengetrokken. Zo promoot de Vlaamse overheid de “ervaringsbewijzen” voor het bewijzen van elders verworven competenties en Jobkanaal als wervingskanaal voor kansengroepen, maar stapt het voor zijn eigen personeelsbeleid nog niet mee in het verhaal van elders verworven competenties en maakt het voor de verspreiding van vacatures slechts beperkt gebruik van Jobkanaal.
    Daarnaast worden de budgetten van startbanen sinds dit jaar niet meer gekoppeld aan een engagement/resultaat op van vlak diversiteit. Dat de minister enkel gaat aandringen (waar het vroeger een verplichting was), om startbanen als instroomkanaal voor kansengroepen te gebruiken, is een duidelijke verzwakking van deze maatregel.

    Meer informatie:

    Beleidsbrief Bestuurszaken 2007 in PDF - Beleidsbrief Bestuurszaken in tekst

    Algemeen Besluit

    Deze Vlaamse Regering begint straks onder Minister-President Leterme aan haar derde kalenderjaar.

    Het beleid bouwde tot nu vooral verder op eerder uitgezette lijnen. Aan nieuwe hervormingen zoals leerzorg, zorggradatie, de overheveling van tewerkstelling, diagnostiek en indicatiestelling gaat veel voorbereidend werk en overleg vooraf. Hopelijk zaait de federale verkiezingen in het voorjaar geen roet in het eten en blijft de continuïteit gewaarborgd. Een stoelendans tussen de institutionele niveaus en de bevoegdheidsdomeinen zou dit kunnen bedreigen.

    De algemene indruk is dat deze regering continuïteit brengt maar geen grote vernieuwingen. Er is geen sprake van een ambitieus en visionair beleid dat van Vlaanderen een koploper maakt op vlak van mensenrechten, gelijke kansen, inclusief beleid, antidiscriminatie, toegankelijkheid, beeldvorming, zelfbeschikking en ondersteuning van mensen met een handicap.

    Maar we zien toch enkele kansen liggen. Het Vlaams decreet antidiscriminatie is zo’n kans waarmee deze regering nog kan scoren. Er rest de ministers nog 2 jaar voordat er Vlaamse verkiezingen zijn. Wil men beloftes waarmaken dan moet er overgeschakeld worden op een hogere versnelling.

    [Terug naar boven]

Dossierslogo dossiers

  1. VN-conventie gestemd binnen de Verenigde Naties. Nu is het aan de lidstaten!
  2. Op woensdag 13 december stemde de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties over het ontwerp van de nieuwe bindende Conventie voor gelijke rechten van personen met een handicap. Na deze goedkeuring door de Algemene Vergadering van de Conventie, en het begeleidende protocol, ligt de tekst vanaf 30 maart 2007 ter ondertekening voor aan de VN-lidstaten.

    Waarom dit een historische gelegenheid is, en wat het belang van die Conventie is, lees je op het einde van dit artikel, op de GRIP-infobank en in vorige Nieuwsbrieven.

    Gevolgen voor Vlaanderen en België?

    In het decembertijdschrift van de Liga voor de Mensenrechten (zie onder) dat volledig is gewijd aan de nieuwe VN-conventie maakten we de oefening hoe de omzetting van de Conventie in Vlaanderen zich zou kunnen vertalen.

    We zeggen hierbij ‘kunnen’ omdat hiervoor de nodige politieke wil vereist is. We hopen dan ook dat de verschillende regeringen en voogdijministers zich zullen engageren om de Conventie uit te voeren en niet louter pro forma. We halen een beperkt aantal rechten aan en vermelden steeds de corresponderende artikelen in de Conventie.

    In het geval van de omzetting van de principes en bepalingen van de Conventie komen we mogelijk tot de volgende situatie in Vlaanderen.

    1. Alle beleid van de Vlaamse overheid dat direct of indirect effect heeft op personen met een handicap vertrekt van de principes van zelfbeschikking van personen met een handicap, diversiteit, non-discriminatie, en hun volle en effectieve deelname en inclusie in de samenleving (art. 3).
    2. Het beleid voor personen met een handicap zal een inclusief en horizontaal gecoördineerd beleid zijn. Op alle beleidsdomeinen wordt in de beleidsontwikkeling (‘mainstreaming’) automatisch rekening gehouden met de effecten van beleidsmaatregelen op de sociale inclusie van personen met een handicap (art. 4).
    3. Naar analogie van de implementatie van de VN-verdragen voor de rechten van vrouwen en kinderen, die in Vlaanderen leidden tot respectievelijk de invoering van een Emancipatie-Effecten-Rapport (1995) en in 1997 tot een Kind-Effecten-Rapport, komt er een werkbaar systeem voor effectrapportering m.b.t. personen met een handicap.
    4. De kansengroep personen met een handicap maakt opnieuw formeel deel uit van het Vlaamse gelijke kansenbeleid. De Vlaamse overheid lanceert sensibilisatiecampagnes en de media brengen hen in beeld conform de principes van de VN-conventie (art. 8).
    5. De Vlaamse overheid neemt in 2007 een decreet op de toegankelijkheid aan en voert de geplande wijziging van de regelgeving m.b.t. ruimtelijke ordening uit (art. 9). Uitgangspunt hierbij is ‘universal en inclusive design’ (art. 2) en integrale (fysieke, sensoriele én verstandelijke) toegankelijkheid van de publieke omgeving, informatie, verkiezingen en dienstverlening (art. 9, 13, 21, 29).
    6. Het welzijns- en zorgbeleid garandeert dat elk menselijk wezen recht op leven heeft (art. 10) en dat mensen met een handicap hun fertiliteit behouden (art. 23). Regelgeving en rechterlijke macht bestraffen onmenselijke behandeling en het zonder eigen toestemming onderworpen worden aan medische of wetenschappelijke experimenten (art. 15). De overheid verbiedt ongeacht waar men woont inbreuken op de privacy, correspondentie en andere wijzen van communicatie, op de persoons- en medische gegevens en de integriteit van de persoon (art. 17). Deze bepalingen maken deel uit van het kwaliteitsbeleid voor welzijnsvoorzieningen.
    7. Het Vlaams beleid voor (basis)mobiliteit faciliteert persoonlijke mobiliteit van personen met een handicap op de wijze en het tijdstip van hun keuze en tegen een betaalbare kostprijs (art. 20).
    8. Het welzijns- en huisvestingsbeleid maken zelfstandig leven en het opgenomen worden in een gemeenschap mogelijk. Een persoon met een handicap kan haar/zijn verblijfplaats, en waar en met wie men woont, kiezen en wordt niet verplicht in een bepaalde woonvorm te leven. Ze kunnen hiervoor beroep doen op de nodige algemene en specifieke ondersteuning, inclusief persoonlijke assistentie (art. 18, 19).
    9. Het Vlaams onderwijs en beleid voor levenslang leren is inclusief. Kinderen met een handicap worden omwille van hun beperking niet uitgesloten van het reguliere onderwijs en kunnen deelnemen aan het leerplichtonderwijs in de gemeenschap waarin ze leven (art. 24). Ook het tewerkstellingsbeleid van personen met een handicap garandeert een open, inclusieve en toegankelijke werkomgeving (art. 27).
    10. In 2007 wordt het geplande Vlaamse decreet voor antidiscriminatie en gelijke behandeling gestemd. Het principe van redelijke aanpassing is er een belangrijk onderdeel van (art. 5). Redelijke aanpassingen worden ook voorzien binnen het onderwijs- en tewerkstellingsbeleid (art. 24 en 27).
    11. Bij de opmaak van de Conventie werden (internationale) organisaties van personen met een handicap intensief betrokken. Lidstaten, diplomaten en ambtenaren stoffeerden zich met de ervaring en knowhow van gebruikers voor hun werkzaamheden. Kinderen en volwassenen met een handicap, hun ouders en hun organisaties worden naar analogie hiervan bij de ontwikkeling van het Vlaams beleid voor gelijke kansen, zorg en ondersteuning voor personen met een handicap, op alle beleidsdomeinen en van in een initiële fase, als een evenwaardige partner betrokken (preambule, art. 4).
    12. In de uitvoering van deze Conventie, maar ook bij de rapportage over de opvolging ervan, worden personen met een handicap en hun organisaties volwaardig betrokken als gesprekspartners (art. 33).
    13. De Vlaamse rapportering naar de VN en voortgangsevaluatie laat inhoudelijke feed-back toe. Ze gaat hierbij veel verder dan de ‘ja/nee’ antwoordmogelijkheden en het turven bij het huidige systeem van rapportering voor de opvolging van de VN-standaardregels voor gelijke kansen van personen met een handicap (1994).
    14. Het Vlaams beleid is gestoeld op de nodige cijfergegevens over (sociale inclusie van) personen met een handicap. Onze systemen van dataverzameling zijn zo opgezet dat ze mensen met een handicap in voorzieningen en/of met een verstandelijke handicap niet meer uitsluiten bij de respondenten, waardoor de resultaten worden vertekend (art. 31).

     

    Wat doet GRIP?

    GRIP dringt aan op de ratificatie en toepassing van de Conventie in België en Vlaanderen. Samen met andere organisaties verwelkomen we de Conventie omdat ze afdwingbaar is en eigenlijk talloze voorstellen en vragen kadert en een stevige stimulans geeft.

    We roepen onze regeringen op om haast te maken met deze ratificatie. Dat duurde in het verleden in België al eens lang: een verdrag moet in België immers snel een viertal parlementen door. Nadien is de uitdaging om onze bestaande regelgeving af te toetsen aan de Conventie. Waar voldoen we aan, waar zitten leemtes? Waar is onze wetgeving of beleidsinvalshoek ronduit verouderd of afwijkend ten opzichte van de principes en visie binnen de Conventie? Het is op deze punten dat onze overheden initiatieven zullen moeten nemen om de Conventie in te voeren.

    GRIP volgt verder de evoluties op internationaal niveau louter op. We zijn immers op die terreinen niet actief. Op VN-niveau heb je bijvoorbeeld Disabled People International die de onderhandelingen voert, op Europees vlak is er het European Disability Forum.

    We roepen wel het Belgische vertegenwoordigende orgaan van gebruikersorganisaties, het Belgian Disability Forum (BDF), op om deze Conventie nauw op te volgen en aan te grijpen als een prioriteit. Het BDF, GRIP en andere organisaties van personen met een handicap kunnen in de toekomst een belangrijke rol spelen door bij de leden van het federale en Vlaamse Parlement te lobbyen voor de stemming en uitvoering van deze Conventie.

    In het voorjaar nodigen we andere gebruikersorganisaties uit om samen in een breed onderschreven signaal de federale en Vlaamse regering op te roepen tot een volmondige en snelle aanvaarding van de Conventie en een omzetting ervan in hun regelgeving.

    We willen er ook voor zorgen dat de tekst na goedkeuring wordt vertaald en ter beschikking komt van mensen met een handicap zodat we er een beroep op kunnen doen.

    We proberen om in het kader van onze geplande initiatieven aandacht te geven aan de Conventie. Zie hiervoor ook onze planning 2007 bij het onderdeel ‘Weetjes’ van deze Nieuwsbrief. We plannen onder andere, samen met het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding, in april 2007 op de REVA-beurs een workshop over discriminatie en mensenrechten. Samen met tientallen andere gebruikersorganisaties lanceren we volgend jaar een gezamenlijke campagne rond gelijke kansen, enzovoort.

    Meer informatie:

    1. Het persbericht van de Verenigde Naties ter gelegenheid van de goedkeuring van de Conventie op 13 december 2006.

    2. Het uitgebreide onderdeel over de VN-conventie op de themabank van GRIP

    3. De artikels over de VN-conventie in onze Nieuwsbrief van oktober en februari 2006.

    4. Het persbericht van het European Disablity Forum dat o.a. verwijst naar de stappen die de Europese Unie zal zetten m.b.t. Conventie.

    5. Het artikel in de Nieuwsbrief van het PHOS over de Conventie.

    6. Het Tijdschrift voor Mensenrechten van de Liga voor de Mensenrechten wijdt haar decembernummer aan de VN-conventie.

    [Terug naar boven]

Dossierslogo dossiers

  1. Minder inclusie met leerzorg?
  2. Vorig jaar viel de naam ‘leerzorg’ voor het eerst. Op 19 december 2005 presenteerde Minister van Onderwijs Frank Vandenbroucke zijn visie in een discussienota. De minister wou het onderwijs voor leerlingen met een specifieke zorgnood hervormen. Maar de minister ging niet over 1 nacht ijs en vroeg de VLOR om advies.

    Voorspel

    De VLOR of Vlaamse Onderwijs Raad startte met een speciale werkgroep Leerzorg. In deze werkgroep dachten mensen na over het voorstel van de minister. In die werkgroep zitten vertegenwoordigers van de vakbonden, onderwijskoepels, CLB en vertegenwoordigers van de grote ouderverenigingen en de scholieren en studenten. Hun opdracht was om tegen Pasen 2006 met een advies voor de dag te komen. Dat bleek niet mogelijk. Het aantal vragen, bedenkingen en discussiepunten was groot. Zo groot dat de VLOR in mei slechts met een voorlopig advies kwam. Hierin werden vragen gesteld. De werkgroep leerzorg van de VLOR schortte haar werkzaamheden op totdat er een antwoord kwam van de minister. Dat antwoord is er nu. Half november presenteerde minister Vandenbroucke een nieuwe nota aan de VLOR. Die krijgt nu tot februari 2007 de tijd om een advies te formuleren. Daarna gaat het voorstel richting Vlaams Parlement.

    Krachtspel

    Als we de nieuwe nota leerzorg kritisch lezen vanuit de invalshoek van inclusie dan merken we een achteruitgang ten opzichte van de eerste nota. De druk vanuit de vakbonden en het onderwijs was groot. Ze zien inclusie meer als een bedreiging voor het buitengewoon onderwijs en de bestaande structuren. Dit merkte GRIP bij het volgen van de debatten en gesprekken het afgelopen jaar. Maar ook wie aandachtig het voorwoord van de minister leest, komt tot dezelfde conclusie. De minister anticipeert op een tegenreactie door te schrijven dat er niet voor maximale inclusie wordt gekozen. Op deze manier wil de minister de behoudsgezinde krachten wellicht gerust stellen.
    Dat inclusie niet hoeft te betekenen dat leerkrachten overbelast worden of opvoeders hun werk verliezen, is blijkbaar niet voldoende overgekomen. De tegenkrachten waren erg groot. Nochtans stelt de minister zelf: “Leerzorg betekent geen banenverlies, deels wel een andere invulling van de opdracht.”

    Spijtig dat het deze weg opgaat, want uit onderzoek blijkt dat de publieke opinie helemaal niet weigerachtig staat ten opzichte van inclusief onderwijs. Maar liefst 65,4 % van de Vlaamse bevolking is voorstander van het recht op inclusief onderwijs. Eén op vijf neemt een middenpositie in en slechts 13% is een tegenstander. Dit betekent dat er in onze samenleving een breed draagvlak is voor inclusief onderwijs. Dit staat in fel contrast tot de lobbygroepen die de evolutie naar inclusief onderwijs in Vlaanderen tegenwerken.

    We willen hierbij nog eens benadrukken dat GRIP niet pleit voor het afschaffen van het buitengewoon onderwijs, maar voor het recht om te kunnen kiezen tussen inclusief of buitengewoon onderwijs. Vanzelfsprekend betekent dit dat hier voldoende middelen tegenover moeten staan voor het gewone onderwijs. Aan de reacties merken we dat zelfs de keuzemogelijkheid voor sommigen een brug te ver is.

    De nieuwe nota is opnieuw een lijvig document dat uit twee delen bestaat. Het eerste deel bevat cijfers, feiten en een probleemstelling. Het tweede deel bevat oplossingen. Over de kern van het leerzorgkader verscheen in een vorige nieuwsbrief van GRIP al een artikel. Om op te frissen wat zorgniveau 4, cluster 3, … betekent lees je het best nog eens opnieuw. De link naar het artikel vind je onderaan.

    Belangrijk positief punt van Leerzorg is dat leerlingen op zorgniveau 3 kunnen kiezen tussen gewoon of buitengewoon onderwijs. Een school gewoon onderwijs zal op termijn niet langer het argument draagkracht kunnen inroepen om een leerling met een handicap of chronische ziekte te weigeren. Die school zal een bijkomend budget krijgen om de leerling de nodige extra ondersteuning te bieden.

    Uitstel

    De keuzemogelijkheid tussen gewoon en buitengewoon onderwijs op zorgniveau 3 is dus een positief punt dat al opgenomen stond in de vorige nota. Maar de concrete timing ontgoochelt nu. Pas vanaf 2016 zal elke leerling tot en met zorgniveau 3 een inschrijvingsrecht hebben. Tot dan hangt het nog steeds van de goodwill van de directie af. Er wordt dus voor een erg langzame evolutie gekozen.

    Buitenspel

    Wie op zorgniveau 4 wordt ingeschaald zou echter nooit over een inschrijvingsrecht beschikken. Zij worden automatisch naar het buitengewoon onderwijs doorverwezen. Het gaat om leerlingen met een complexe en meervoudige handicap. Duidelijke criteria zijn er echter nog niet en dat is verontrustend. Gevreesd wordt dat sommige leerlingen die nu via ION, GON, PAB, stagiaires en vrijwilligers naar het gewoon onderwijs gaan, dat via leerzorg niet meer zullen kunnen, omdat scholen automatisch zullen weigeren. Nu moet een school argumenteren waarom ze denkt niet over voldoende draagvlak te beschikken om een leerling met een handicap onderwijs te bieden. Met leerzorg zal een school gewoon onderwijs dit niet langer moeten argumenteren voor leerlingen op zorgniveau 4. Men gaat er vanuit dat inclusief onderwijs voor deze groep leerlingen niet zinvol is. Maar op basis van wat oordeelt men over die zinvolheid? Is het wel mogelijk om dit zo algemeen te stellen, vraagt dit geen individuele beoordeling van de situatie? Op welk wetenschappelijk materiaal baseert men zich om te stellen dat inclusie dan niet zinvol is?

    Het recht om te kiezen voor inclusie zal er dus niet zijn voor de leerlingen met de zwaarste ondersteuningsnood.

    Dit is in strijd met de VN conventie die op 13 december 2006 goedgekeurd werd door de algemene vergadering van de VN. Daarin lezen we (vrije vertaling naar het Nederlands):

    “artikel 24 over onderwijs: staten erkennen het recht van personen met een handicap op onderwijs. Met oog op de realisatie van dit recht zonder discriminatie en op basis van gelijke kansen zullen staten een inclusief onderwijssysteem op alle niveaus en levenslang leren verzekeren. Dat onderwijs moet o.a. mensen met een handicap in staat stellen om effectief deel te nemen aan een vrije samenleving.

    Staten zullen verzekeren dat:

    Punt a: personen met een handicap niet worden uitgesloten van het algemene onderwijssysteem op basis van een handicap, en dat kinderen met een handicap omwille van hun handicap niet worden uitgesloten van gratis en verplicht basis- en secundair onderwijs.

    Punt b: personen met een handicap toegang hebben tot een inclusief, kwaliteitsvol, gratis basis- en secundair onderwijs op gelijke voet met anderen in de gemeenschappen waarin ze leven.

    Punt c: er redelijke aanpassingen zijn voor de behoeften van het individu.

    Punt d: dat personen met een handicap de ondersteuning ontvangen die ze nodig hebben, binnen het algemeen onderwijssysteem, om zo hun effectieve scholing te faciliteren.

    Punt d bis: dat effectieve geïndividualiseerde ondersteuningsmaatregelen worden voorzien in omgevingen die academische en sociale ontwikkeling maximaliseren, in overeenstemming met het doel van volledige inclusie.”

    Dit is een bindende conventie. De toekomst zal uitwijzen of ouders in België via de rechtbank de toegang tot inclusief onderwijs zullen moeten afdwingen.

    Meer informatie:

    1. Vorig artikel over leerzorg

    2. De toespraak van Minister Vandenbroucke op 17/11 en de nieuwe documenten:

    3. Onderzoek naar het draagvlak van inclusief onderwijs bij de Vlaamse bevolking

    4. Vrije Nederlandse vertaling van de VN conventie

    [Terug naar boven]

Vers van de pers logo vers van de pers

  1. De Antidiscriminatiewet aangepast: stand van zaken
  2. In onze Nieuwsbrief van mei brachten we al verslag uit van de aanpassing van de huidige antidiscriminatiewet (ADW) die bestaat sinds 2003. Onder Europese druk, en omwille van een arrest van het eigen Arbitragehof, wordt de ADW vervangen door maar liefst 3 wetten. De verschillende wetten zijn echter duidelijker dan hun voorganger en delen dezelfde uitgangspunten en instrumenten. Hopelijk hebben ze dan ook meer succes dan hun voorganger in de rechtszaken die over discriminatie worden aangespannen. Het is immers de interpretatie van de rechter over punten als ‘wat is nu discriminatie?’, ‘wat is onevenredig?’, ‘welk gedrag is objectief verdedigbaar?’, ‘wat is een redelijke aanpassing?’, die onze rechtspraak vorm geeft en al dan niet de bescherming van de wet beperkt.

    De federale overheid roept nu haar deelstaten op om deze wetgeving en principes ook om te zetten in de eigen regelgeving. Dit zou tot gevolg hebben dat dezelfde terminologie, uitgangspunten en verweermiddelen worden gebruikt in de federale wet die m.b.t. personen met een handicap de ‘wet ter bestrijding van bepaalde vormen van discriminatie’ noemt, het Vlaamse decreet voor de evenredige participatie op de arbeidsmarkt en het geplande Vlaamse decreet voor antidiscriminatie en gelijke behandeling.

    GRIP riep reeds in haar Nieuwsbrief van mei de Vlaamse overheden op zich zoveel mogelijk op de bepalingen van de nieuwe antidiscriminatiewetten te baseren om zo rechtsonzekerheid tegen te gaan. Deze oproep is nu bijzonder actueel.

    Het nieuwe decreet antidiscriminatie zou immers in het voorjaar 2007 vorm moeten krijgen. Het voorstel tot aanpassing van het decreet evenredige arbeidsparticipatie in PDF - Het voorstel tot aanpassing van het decreet evenredige arbeidsparticipatie in tekst werd op 1 december ingediend bij de Commissie voor Economie, Werk en Sociale Economie van het Vlaams Parlement. In onze vorige Nieuwsbrief formuleerden we ook een aantal criteria waaraan een goede Vlaamse anti-discriminatieregelgeving moet voldoen. Hieraan zullen we in de toekomst de voorstellen van beide decreten toetsen.

    Het ontwerp van de ‘federale wet ter bestrijding van bepaalde vormen van discriminatie’ doorliep de parlementaire weg, passeerde op de federale ministerraad en werd geadviseerd door de Raad van State.

    Meer informatie:

    1. Artikel ‘Discriminatie in 2005 en de nieuwe antidiscriminatie regelgeving’ in de GRIP-Nieuwsbrief van mei.

    2. Artikel ‘10 criteria voor een nieuw Vlaams decreet Antidiscriminatie’ in de GRIP-Nieuwsbrief van mei.

    3. Het persbericht van de Ministerraad van 24 mei 2006 n.a.v. de bespreking van de voorontwerpen van de wet tegen discriminatie en de toelichting op de website van de federale minister van gelijke kansen.

    4. Het voorontwerp van de wet ter bestrijding van bepaalde vormen van discriminatie in tekst (DOC 51 2722/001, 26/10/2006), Het voorontwerp van de wet ter bestrijding van bepaalde vormen van discriminatie in PDF

    [Terug naar boven]

Vers van de pers logo vers van de pers

  1. Hoe was het ook alweer… met RIA?!
  2. De afgelopen jaren berichtten we regelmatig over het streven van GRIP, en andere projectpartners, naar de invoering van een goed systeem voor effectrapportering over ontwerpen van regelgeving. Uit systemen als het Kindeffectenrapport, het Emancipatie-effectenrapport en het Milieueffectenrapport trokken we lessen. In het kader van een project werden een nieuw voorstel van een procedure én een instrument voor de analyse van alle negatieve en positieve effecten van regelgeving op de sociale inclusie van (alle!) kansengroepen ontwikkeld.

    Uit de studie van de praktijk van die oudere systemen voor effectrapportering puurden we een aantal kritische succesfactoren voor een succesvolle inclusie effectenanalyse. Het is bijvoorbeeld belangrijk om uniforme definities te hanteren. Ook cijfergegevens zijn onontbeerlijk. De belangrijkste succesfactor is de creatie van een draagvlak voor zo’n systeem bij de politieke verantwoordelijken en de ambtenaren die in de praktijk de oefening moeten doen. Daar ontbreekt het vandaag aan. Het is de opmakers onduidelijk wat het nut ervan is. Ambtenaren hebben niet de tijd en ruimte om dergelijke vragenlijsten in te vullen of worden verplicht zich aan de lijnen van een politiek akkoord te houden, wat leidt tot de automatische inschatting: ‘geen verwachte effecten’.

    De overheid verwerpt bovendien blind alles wat lijkt op een verzwaring van de administratieve last. Er is dan ook nood aan bewijsvoering over sociale uitsluiting en aan sensibilisatie van de beleidsmakers. Wat vooral ontbreekt is een mentaliteitswijziging en een langetermijnvisie in de beleidsvoering.

    We hopen deze knelpunten te voorkomen en, bij voorkeur samen met organisaties van andere kansengroepen, naar aanleiding van de Vlaamse verkiezingen van 2009 opnieuw te ijveren voor een systeem van inclusie effectenanalyse.

    GRIP diende parallel in 2005 ook een beleidsvoorstel in met betrekking tot het RIA. De Reguleringsimpactanalyse is het instrument dat binnen de Vlaamse administratie door de ambtenaren en kabinetten wordt gebruikt. We stelden voor om ook daarin een inschatting van de effecten van beleidsvoornemens op de sociale inclusie van kansengroepen in te voegen.

    De Reguleringsimpactanalyse wordt jaarlijks in september geëvalueerd binnen de Vlaamse Regering en dit jaar was één van de voorstellen tot inhoudelijke wijziging de invoeging van een Inclusietoets. We kunnen echter kort zijn over de resultaten … Helaas is er voor het RIA en andere systemen van effectenanalyse, in tegenstelling tot het buitenland, weinig enthousiasme binnen de Vlaamse overheid. Tegenover alles wat lijkt op administratieve verzwaring (op korte termijn) van regelgeving en overheidsbeleid blijft er een koudwatervrees bestaan. Het RIA werd ook in 2006 niet inhoudelijk aangepast, laat staan dat een Inclusietoets werd ingepast. Nieuwe poging in 2007 en de Vlaamse verkiezingen van 2009.

    Meer informatie:

    Alle informatie over effectenanalyse en het RIA, standpunten, artikels en instrumenten vindt u terug op een uitgebreid luik over Inclusie effectenanalyse (IEA) op onze website. We moedigen u ook graag aan om de oproep tot invoering van een ‘IEA’ in het Vlaams beleid te onderschrijven.

    [Terug naar boven]

Vers van de pers logo vers van de pers

  1. Weetjes en initiatieven
  2. GRIP is gesloten tussen Kerst en Nieuw

    Het secretariaat van GRIP is gesloten in de periode van 25 december tot 5 januari. Vanaf 8 januari kan je ons terug aan de telefoon krijgen en beantwoorden we je mailtjes.

    De planning van GRIP voor 2007 én ons nieuwe Beleidsplan

    De afgelopen jaren werd stevig gewerkt aan de strategische en concrete keuzes en doelen voor onze werking voor de periode 2007 – 2009. Ze werden samengebracht in het Beleidsplan van GRIP.

    In het voorjaar 2007 vind je op onze website en in de Nieuwsbrief meer informatie over hoe GRIP in de toekomst gaat werken. Alle organisaties van personen met een handicap of chronische ziekte krijgen nog bijkomende informatie in de mailbus. Onze structuur zal er bijvoorbeeld anders uitzien. We kunnen wel al verklappen dat we onze werkzaamheden op vlak van de beïnvloeding van het beleid en de samenleving meer gaan bundelen in 3 grote inhoudelijke zwaartepunten. Die zwaartepunten zijn volgens GRIP dé belangrijkste wegen naar gelijke kansen en rechten voor personen met een handicap.

    De werkzaamheden voor volgend jaar vind je al terug in onze voorlopige planning voor 2007.

    Datum en locatie Open-GRIP-dag

    Ook volgend jaar trekt GRIP opnieuw het Vlaamse land in om in contact te komen met haar sympathisanten. Opdat jij er ook kan bijzijn, geven we nu alvast de datum en de locatie door. Noteer het alvast in je agenda. Het volledige programma vind je in de loop van het voorjaar terug in de nieuwsbrief en op onze website.
    Datum: zondag 6 mei 2007
    Locatie: Mechelen

    Gloednieuwe webpagina “getuigenissen”

    Sinds 2005 gaat onze groep getuigen op pad om bij studenten en leerkrachten in scholen hun verhaal te doen en het verhaal van inclusie, gelijke rechten en kansen. Op onze website staat vanaf begin december een gloednieuwe getuigenpagina die leerkrachten alle nodige informatie geeft over wie, wat, waar, wanneer en hoe. Ben je zelf leerkracht en zegt het je wel iets om een persoon met een handicap in de klas uit te nodigen voor een gesprek met de leerlingen? Surf dan snel naar onze getuigenpagina!

    Ouders starten petitie voor beter leerlingenvervoer

    Enkele ouders van kinderen met een handicap komen in actie. Knelpunt is het leerlingenvervoer van kinderen die buitengewoon onderwijs volgen. De busritten duren te lang, de kwaliteit van de bussen en de begeleiding is niet verzekerd en de schoolkeuze wordt beperkt.

    Wil je meehelpen dit probleem aan te kaarten in het Vlaams Parlement? Help handtekeningen verzamelen. Download het petitieformulier en stuur het ingevuld op naar Rozemarijn, Kloosterstraat 6D, 9031 Drongen.

    Actieplan voor gelijke rechten van personen met een handicap 2006 – 2015 van de Raad van Europa

    De Europese mensenrechtenoverheid in Straatsburg, de Raad van Europa, nam een Actieplan voor gelijke rechten van personen met een handicap 2006 - 2015 aan.

    Het persbericht bij de lancering van het Actieplan.

    Verklaring van de Raad van Ministers over het Actieplan voor gelijke rechten van personen met een handicap 2006 - 2015 en het Actieplan zelf.

    Internationale dag van personen met een handicap 2006

    Naar aanleiding van de internationale dag van de persoon met een handicap op 3 december riep de organisatie Young Disabled People in Europe in een verklaring op tot ‘Opportunities for all – Make it real!’

    Op haar beurt riepen de Verenigde Naties 3 december 2006 uit als ‘E-Accessibility Day’. Daarmee wijst men op het belang van toegang tot en toegankelijkheid van het internet en informatie. De verklaring van de secretaris-generaal van de VN en het persbericht naar aanleiding van E-Accessibility Day.

    Discriminatie op de arbeidsmarkt

    In Frankrijk is opnieuw een ophefmakende studie gepubliceerd door professor Amadieu en uitzendbedrijf Adia. Het is een vervolg op hun onderzoek in 2004. Toen al was gebleken dat de ongelijke behandeling van jobzoekers omwille van een handicap, leeftijd of huidskleur wijdverspreid is. Intussen is de situatie er nog op achteruit gegaan in Frankrijk. Behalve voor personen met een handicap: nu maken ze slecht 2 maal minder kans op een jobinterview (in 2004 was dit nog 15 keer minder). De verklaring: een nieuwe wet legt de Franse werkgevers sancties op als ze geen personen met een handicap aanwerven.

    Job weigeren op basis van gezondheidstoestand verboden

    Een kandidaat weigeren om gezondheidsredenen - zonder bewijs dat die relevant zijn - is verboden. Er is een eerste rechtbankuitspraak die een werkgever veroordeelt omdat hij een kandidaat-werknemer afwees op grond van een gezondheidsprobleem (epilepsie). GRIP is verheugd met deze uitspraak. Lees meer hierover in het persbericht van het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en voor Racismebestrijding.

    Actieplan wervend werven

    De Vlaamse Regering keurde een actieplan goed dat moet leiden tot een grotere instroom van personen met een arbeidshandicap en personen van allochtone afkomst in de Vlaamse overheid. Het gebruikersoverleg handicap & arbeid betreurt dat het actieplan niet het onderste uit de kan haalt (lees persbericht). Daarnaast werd ook het Gelijke Kansen en Diversiteitsplan 2007 van de Vlaamse overheid bekendgemaakt.

    EVO-enquête

    EVO is een overkoepelende organisatie voor ouderverenigingen in het Officieel Onderwijs in Vlaanderen. Zij zijn een sociaal-culturele vereniging die vorming voor ouders in het officieel onderwijs organiseert en daarbij informatie m.b.t. onderwijs, ouderparticipatie en opvoeding in de ruimste zin van het woord, ter beschikking stelt en toegankelijk maakt.

    Om de stem van de ouders zo goed mogelijk te kunnen vertegenwoordigen willen zij in het kader van de voorgestelde veranderingen van minister Vandenbroucke de mening kennen over het onderwijs in Vlaanderen voor kinderen met een beperking. De enquête 'gewoon anders - anders gewoon’ is te vinden op www.gemeenschapsonderwijs.be/evo.

    Nieuwe projectoproep Kom uit uw Kot voor samenwerking: ‘Ontmoeting tussen verenigingen’.

    De Kom uit uw Kot campagne wil met de projectoproep stimulansen geven tot samenwerking tussen partners uit diverse sectoren. Bijvoorbeeld een milieuvereniging met een seniorenvereniging, of een toneelvereniging met een allochtonenvereniging, veel combinaties zijn mogelijk. Diversiteit werkt verruimend en daar gaat het om. Het doel is verenigingen samenbrengen met als leidraad het thema ‘goed samenleven’, in de ruime zin van het woord. Daarbij wordt gezocht naar bruggen tussen verschillende perspectieven en thema’s. Het is een zoektocht naar samenwerkingsmodellen om mekaar beter te kunnen begrijpen door aan een gezamenlijk project te werken.

    De belangrijkste criteria zijn het samenwerkingsverband en het innovatieve karakter van het project of activiteit. Verwacht wordt dat de projecten de Kom uit uw Kot campagne actief mee willen promoten en dat ze openstaan voor verdere samenwerking met andere verenigingen.

    Uit de antwoorden van de projectoproep worden 30 samenwerkingsverbanden geselecteerd die per partner maximaal 600 euro krijgen voor het pilootproject (maximaal 1200 euro samen). De uiterste indiendatum voor de dossiers is 5 februari 2007. Het project moet volledig zijn afgerond voor 1 september 2007. Je kan enkel een project indienen door een kandidaatsformulier in te vullen. Meer informatie kan je vinden in het document met de achtergrondinformatie (PDF) of op www.komuituwkot.be.

    Youth declaration European Day 2006

    Onder het motto “nothing about us without us” verspreidde het European Disability Forum een “Youth Declaration” van jongeren met een handicap op de Europese dag van de persoon met een handicap. In hun manifest roepen de jongeren de overheid en de samenleving op om te zorgen voor een toegankelijke, open samenleving waar ze gelijke kansen krijgen en zichzelf kunnen ontplooien op het vlak van onderwijs, werk, cultuur, vrije tijd en sport en dit als volwaardige burgers.

    Spoedprocedure PAB

    Met het besluit van de Vlaamse Regering van 17 november 2006 wordt een versnelde procedure ingevoerd voor de toekenning van een Persoonlijk Assistentiebudget (PAB) voor personen met een snel degeneratieve aandoening (SDA). Voor personen, die voldoen aan de voorwaarden vermeld in bovenvermeld besluit, wordt er afgeweken van de normale toekenningsprocedure. Lees er meer over in het persbericht van BOL.

    Publicaties over het werken met vrijwilligers

    In december werden twee handige publicaties uitgegeven die organisaties kunnen helpen bij het werken met vrijwilligers.

    Een eerste publicatie heet: 'GEZOCHT: geëngageerde vrijwilliger!'” Het is een map met goede praktijkvoorbeelden die verzameld werden in het kader van het project 'Participatie in Verenigingen'. De inventaris werd opgesteld door studenten Sociale Pedagogiek van de KULeuven. Op de website van Socius kan je de publicatie downloaden.

    Een tweede publicatie vertelt je alles over de nieuwe wet op het vrijwilligerswerk. De brochure geeft een antwoord op heel wat praktische vragen. Je kan de brochure eveneens downloaden op de website van Socius.

    Symposium Werkgroep Hersentumoren vzw

    Op zaterdag 10 februari 2007 organiseert Werkgroep Hersentumoren vzw een symposium met volgend onderwerp: "Ethische, psychologische en sociaal-economische problematiek bij hersentumorpatiënten en hun omgeving."
    Meer info op www.wg-hersentumoren.be.

    Folder over het komende Europese Jaar voor Gelijke Kansen

    Er is een nieuwe flyer beschikbaar met algemene info over het komende Europese Jaar voor Gelijke Kansen. De folder bevat wat recent cijfermateriaal over de stand van zaken op het vlak van gelijke kansen in de EU, en geeft ook praktische informatie i.v.m. de geplande activiteiten in het gelijke kansen jaar. De komende weken wordt de folder gepubliceerd in de 22 EU-talen, met inbegrip van het Roemeens en Bulgaars.

    Meer info op de European Year of Equal Opportunities for All website

    [Terug naar boven]

Sensibilisatielogo Dossiers

  1. Cartoon van de maand
  2. cartoon van de maand: Gynaecoloog kan liplezen als geen ander

    GRIP organiseerde in het voorjaar van 2005 een cartoonwedstrijd. Wij selecteerden voor jou de beste inzendingen. De cartoon van de maand is er één van cartoonist Ben Seys en draagt de titel “Dove gynaecoloog”.

    Reserveer de volledige cartoontentoonstelling van GRIP gratis voor je organisatie, dienst of instelling.

    [Terug naar boven]

Columnlogo Dossiers

  1. Column: Eventjes geduld, alstublieft
  2. Onze politieke vertegenwoordigers zijn hard aan de slag om de asielprocedure te wijzigen.

    Ondanks mijn opleiding als maatschappelijk assistent wist ik helemaal niets van de asielprocedure, erkenning als politiek vluchteling of regularisatieprocedure of hoe je het ook allemaal mag noemen. Het gaat allemaal over hetzelfde: 'mensen die op zoek zijn naar een beter leven'.

    Het leven van vluchtelingen in België heb ik wat beter leren kennen door mijn relatie met mijn vriend. Maar ik heb niet alleen geleerd over vluchtelingen, ik heb ook een ander beeld gekregen over mijn eigen Belgenland en onze administratie.
     
    Wij Belgen, die zo gericht zijn op tijd: we mokken als de treinen vertraging hebben of als we in de file staan. De artikels voor een tijdschrift moeten op tijd binnen zijn. Alles moet op tijd beginnen en eindigen, enzovoort ... Maar 'tijd' geldt blijkbaar niet voor vluchtelingen, die hebben tijd zat.

    Na verschillende jaren vragen, mocht mijn vriend eindelijk zelfstandig gaan wonen. Het kon plots niet snel genoeg gaan. Hij had 6 weken tijd om een woning te vinden. Nu, een woning vinden is niet zo’n groot probleem, als die niet aan een aantal voorwaarden moest voldoen. De woning voor mijn vriend moest betaalbaar zijn voor een zeer laag inkomen. In de omgeving van de woning moet voldoende openbaar vervoer zijn, want hij heeft een visuele handicap en mag niet fietsen. Boven dit alles zijn er nog liefst een aantal voedingswinkels in de buurt. Ondanks de goede zorgen van zijn assistent, mocht hij voor dit project niet veel hulp verwachten.

    Tot ieders verbazing is mijn vriend erin geslaagd een woning te vinden die min of meer aan alle voorwaarden voldeed. Maar zijn grote droom kon niet in vervulling gaan: ‘de administratie was niet in orde’. Het heeft nog 3 maanden en half geduurd voor hij kon verhuizen. Wat voor mijn vriend 6 weken is, is voor de administratie 5 maanden. Maar geloof mij gerust, dit is nog maar 1 voorbeeld, ik kan zonder veel moeite een hele nieuwsbrief vullen met zulke voorbeelden die hij en zijn bondgenoten tegenkomen.

    Eenmaal dat hij erkend zou geraken als politiek vluchteling, dan weet ik dat de mallemolen van administratie en vooral het vervelende wachten nog niet voorbij is. Naast het dossier om de Belgische nationaliteit aan te vragen, zullen ook een tweetal dossiers lopen om zijn rechten als persoon met een handicap te verkrijgen. Een erkent politiek vluchteling met een handicap kan een inkomensvervangende en een integratietegemoetkoming aanvragen, maar hij of zij heeft ook recht op bijstand van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap. Ja, ja, dan begint het papieren invullen, doktersonderzoeken en wachten opnieuw, maar nu voor deze dossiers. Een Vlaams Fondsdossier, positief gedacht, duurt minimum drie maanden voor het in orde is, ministerie sociale voorzorg: een jaar … Maar eerlijk gezegd daar durf ik geen termijn op te plakken.

    Als we nu even het rekensommetje maken van het binnenkomen in België met als tussenstap erkend politiek vluchteling, tot het volwaardig Belg zijn met een handicap  met alle rechten en plichten die daaraan verbonden zijn, zal mijn vriend ongeveer 6,5  jaar ‘gewacht’ hebben, Van die 6 jaar 4,5  jaar onzekerheid (mag ik blijven?) en 1,5 jaar om Belg te worden en tevens zijn rechten te bekomen als persoon met en handicap. 

    Zo zie je maar, niet alleen mensen met een handicap staan op wacht en hebben veel geduld, ook armen en politiek vluchtelingen weten wat wachtlijsten zijn.
    Eenmaal te maken met de welzijnssector en de Belgische administratie, dan leer je snel dat 'geduld' een schone deugd is.

    Elke Willaert

    [Terug naar boven]

Nieuwjaarswenslogo sluit aan bij GRIP

  1. Onze nieuwjaarswensen
  2. RECHT voor de raap
    RECHT door en
    RECHT uit

    Zo wil GRIP in het Europees Jaar voor Gelijke Kansen van rechten ook echte kansen maken. Doe je ook mee?

    We wensen je alvast een tof – prettig – berengoed – krakend nieuwjaar! (schrappen wat niet past) 

    De bestuurders en de staf van GRIP

    [Terug naar boven]

Sluit aanlogo sluit aan bij GRIP

  1. Sluit aan bij GRIP
  2. Heb je voeling met onze werking en sta je achter onze standpunten, word dan sympathisant van GRIP (gratis). Het zal onze organisatie meer draagkracht geven bij het beïnvloeden van het beleid.

    Op deze link vind je een invulformulier. Dank !

    [Terug naar boven]

Archieflogo vers van de pers

  1. Vorige nieuwsbrief van GRIP
  2. Nieuwsbrief September - Oktober 2006
    Nieuwsbrief Mei - Juni 2006
    Nieuwsbrief Maart - April 2006
    Nieuwsbrief Januari - Februari 2006

    De nieuwsbrieven van voor 2005 kun je bekijken op de archiefpagina van onze website

    [Terug naar boven]

logo gelijke kansen
    GRIP werkt met de steun van de Vlaamse Minister voor Gelijke kansen en de cel Gelijke Kansen in Vlaanderen.