Inclusief Onderwijs: komt het er nog van?

Gegevens

Gemaakt op 08 juni 2011

In de inhoudelijke workshop over Inclusief Onderwijs op de Open-GRIPdag (14 mei 2011) bogen een 6-tal deelnemers zich over deze vraag. Wat er allemaal besproken werd kan u hier in dit verslag lezen.

We startten de workshop met een korte toelichting van wat GRIP de afgelopen 10 jaar gerealiseerd heeft rond Inclusief Onderwijs. Hierbij moesten we helaas vaststellen, dat ondanks de jarenlange inzet via campagnes, standpuntnota's, persartikelen, gesprekken met de minister van Onderwijs... nog weinig of niets veranderd is. Vandaag de dag ondervinden nog talloze ouders problemen wanneer ze hun kind met een beperking willen inschrijven in een gewone school (zie ook onze recente campagne en onderzoek en het artikel 10 jaar pleidooi voor inclusief onderwijs).

Na deze korte uiteenzetting nam Inge Ranschaert het woord. Inge is lector aan de KH Leuven binnen de banaba buitengewoon onderwijs. Ze benaderde deze vraag met behulp van de Index voor Inclusie en vanuit haar eigen ervaring en jarenlange betrokkenheid bij de ontwikkeling van het inclusief onderwijs in Vlaanderen.

Index voor Inclusie en uiteenzetting door Inge Ranschaert

De Index voor Inclusie is een praktisch handboek en hulpmiddel om het proces naar inclusief onderwijs op elke school te ondersteunen. De Index helpt scholen om te ontdekken welke (nu nog verborgen) hulpbronnen op de weg naar een welkome setting de school allemaal heeft. Maar ook komt aan het licht welke barrières de school (onbedoeld) opwerpt, waardoor een welkome schoolcultuur op zich laat wachten. Scholen rapporteren dat door dit inzicht barrières geslecht kunnen worden, op zo’n manier dat het ten goede komt aan iedereen.

Inge haalde tijdens haar workshop concrete voorbeelden en barrières aan, die mede verklaren waarom inclusief onderwijs zo moeilijk te realiseren is in Vlaanderen.
Ze deed dit aan de hand van de 3 pijlers die ook centraal staan in de Index, zijnde cultuur, beleid en praktijk.

Deze 3 pijlers worden telkens onderverdeeld in deelsaspecten. Hieronder staan we even stil bij de pijler cultuur. 

Zo bestaat de pijler cultuur enerzijds uit de gemeenschap (bvb diversiteit), anderzijds uit waarden (bvb 'we willen onze kinderen laten opgroeien in een school die voldoet aan die en die kenmerken). Uit deze deelaspecten vloeien telkens zaken verder die mede verantwoordelijk zijn voor de moeilijke realisatie van inclusief onderwijs.

Zo haalde Inge bijvoorbeeld onder gemeenschap aan dat binnen het onderwijs professionele deskundigheid nog steeds gezien wordt als dé deskundigheid. Hierbij argumenteerde ze dat als we vandaag inclusie willen waarmaken, naast professionele deskundigheid ook ervaringsdeskundigheid een grote rol zal spelen. Die deskundigheid ligt onder andere bij de ouders. Ouders willen maar al te graag de kennis over hun kind meedelen aan de school, maar de school staat hier niet altijd voor open. Zo staan veel scholen weigerachtig ten aanzien van het betrekken van de ouders bij een (interne) bespreking, hoewel ze meer informatie over hun zoon/dochter in bezit hebben dan de leerkracht. Het gaat er niet om dat we moeten kiezen voor de ene of de andere vorm van deskundigheid, maar het is een en/en gegeven. Ervaringsdeskundigheid voegt m.a.w. een nieuw soort deskundigheid toe en zet tevens aan tot dialoog. Een citaat van Patrick De Vlieger verduidelijkt dit verder: "De vroegere kijk op handicap heeft ertoe geleid dat personen met een beperking worden voorbereid op een leven 'om te ontvangen'. Vanuit een nieuwe kijk op handicap wordt een handicap niet langer gezien als een tekort dat moet gecompenseerd worden, maar als een gift..." 

Een andere verklaring voor de moeilijk realisatie binnen de pijler cultuur wordt verduidelijkt onder de noemer waarden. Binnen een cultuur gelden bepaalde normen en waarden, verduidelijkte Inge. Zo staat in ons Vlaamse onderwijs bijvoorbeeld nog steeds de kwalificatiefunctie voorop, in plaats van de socialisatiefunctie. Binnen ons onderwijs geldt het prestatiegerichte, ten koste van de inclusiegedachte. Wat betekent het bijvoorbeeld voor een klas of breder, de maatschappij, om kinderen met diversiteit te laten omgaan? Een andere vaststelling hierbij is dat er nog al te vaak gereageerd wordt vanuit de zorggedachte, eerder dan dat er gedacht wordt vanuit mensenrechten en gelijkwaardigheid.

Na de uiteenzetting volgde een moment van discussie aan de hand van verschillende stellingen. Zo discussieerden we onder andere over volgende zaken:
De enige weg naar verandering is inclusief onderwijs. Een ander item die aangehaald werd is de mogelijkheid om als ouder juridische stappen te ondernemen t.a.v. een school die je kind weigert. De vraag die daarbij gesteld werd is: 'goed georkestreerde juridische stappen, goed en wel, maar wie heeft daar de tijd en energie voor?' Het zorgde voor een boeiende inhoudelijke discussie waar zowel de pro's als contra's werden aangehaald en ruimte was voor persoonlijke verhalen.

Verder informatie:

• Uitgebreide info: 10 jaar Inclusief Onderwijs
• presentatie GRIP 14 mei
• presentatie Inge Ranschaert 14 mei