Vlaanderen werkt aan inclusie op basis van een nieuw actieplan gelijke kansen.

De Vlaamse regering keurde eind september het Geïntegreerd actieplan voor het Horizontaal Gelijkekansenbeleid 2025-2029 goed. Op voorzet van de minister van Gelijke Kansen Caroline Gennez, bevestigt de Vlaamse Regering hiermee haar ambitie om werk te maken van een inclusief Vlaanderen.

Het plan bevat 56 acties die aanvullend zijn aan het reguliere beleid en samenwerking tussen beleidsdomeinen vereisen.

Er is bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen zoals mensen met een handicap, ouderen, personen in armoede, LGBTI  personen, personen met een migratieachtergrond en intersekse personen. 

Het plan is uitgewerkt op basis van zeven doelstellingen:

1. Draagvlak vergroten voor gelijke kansen en mensenrechten
2. Discriminatie bestrijden in al haar vormen
3. Een integraal toegankelijke leefomgeving creëren
4. Digitale inclusie versterken en de digitale kloof verkleinen
5. Inclusie van personen met een handicap bevorderen
6. Welbevinden en acceptatie van LGBTI personen ondersteunen
7. Gendergelijkheid realiseren in alle maatschappelijke domeinen

GRIP bracht aanbevelingen aan

Bij de opmaak van het Horizontaal Gelijkekansenbeleidsplan ging de Vlaamse overheid in overleg met belanghebbenden, partnerorganisaties en ervaringsdeskundigen. GRIP kon een inbreng doen. We werkten hierbij samen met NOOZO, de Vlaamse adviesraad voor personen met een handicap. De aanbevelingen van GRIP hebben we gebundeld in een standpuntnota. De focus van onze insteek is dat het Vlaamse gelijkekansenbeleid de motor moet zijn om het VN-Verdrag Handicap uit te voeren en echte inclusie waar te maken.

Lees hier: de standpuntnota van GRIP over het horizontaal actieplan Gelijke Kansen.

Lees hier: het advies van NOOZO over het horizontaal actiepaln Gelijke Kansen.

Enkele acties uit het plan die kunnen bijdragen tot inclusie van personen met een handicap

Actie 2 – Onderzoek naar houdingen tegenover mensen met bepaalde kenmerken. De Vlaamse Statistische Autoriteit zal ook de houding ten opzichte van personen met een handicap bevragen.

Actie 5 – Versterkte dialoog tussen VRT en gelijkekansenorganisaties. Hier dient nu ook een rapportage in het jaarverslag van de VRT te worden voorzien.

Actie 26 – Vlaamse strategie voor de uitvoering van het Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap (IVRPH). Dit moet resulteren in een strategienota.

Actie 27 - Perspectief 2040 - Een kwaliteitsvol leven voor iedere persoon met een handicap in een open en toegankelijke samenleving.

Actie 28 – Erkenning en uitvoering van beleidsparticipatie van personen met een handicap. Dit betekent dus het versterken van de rol van NOOZO.

Actie 31 – Pionierscholen. Deze pionierscholen dienen de evolutie naar een inclusief onderwijssysteem te bevorderen.

Actie 32 – Sensibiliseren over persoonlijke assistentie in het onderwijs.

Actie 34 – Verbeteren aansluiting onderwijs - arbeidsmarkt

Actie 38 - Versterking van ondersteuning voor ouders van een kind met een handicap. Hieronder valt de verderzetting van het Steunpunt voor Inclusie.

Wat vindt GRIP?

GRIP ziet dit Horizontaal Gelijkekansenbeleidsplan als een hefboom om inclusie waar te maken. Het is goed dat dit plan tijdig is opgemaakt en in gang kan gezet worden. Alles bij elkaar bevat het plan heel wat acties in die het potentieel hebben om bij te dragen aan de inclusie van personen met een handicap.

Evenwel: de acties dienen verbonden te worden aan een globaal plan voor de implementatie van het VN-Verdrag Handicap. Op dit moment ontbreekt het nog aan een dergelijk algemeen implementatieplan. Dit zou mogelijk de uitkomst kunnen zijn van actie 26, een strategie voor uitvoering van het Verdrag Handicap. Maar op zich voelt het toch wat onlogisch aan dat er acties worden uitgezet zonder dat er een algemene strategie is ontwikkeld.

We formuleerden een aantal kritische aanbevelingen om het plan te versterken. Bij drie van onze aanbevelingen staan we even stil.

1. Wil men met de acties binnen het horizontale gelijkekansenbeleid echte inclusie waarmaken, dan is het belangrijk dat iedere actie het juiste perspectief voor ogen houdt. Een sterke overeenkomst met het VN-Verdrag Handicap is daarvoor de beste toetssteen. En een belangrijke referentie daarbij is het recente rapport met aanbevelingen van het VN-Comité.

In de acties op vlak van handicap merken we te weinig aansluiting bij de aanbevelingen van het VN-Comité. Het zou logisch zijn om daar rechtstreeks naar te verwijzen en heel duidelijk aan te sluiten bij de adviezen van het VN-Comité. Een paar voorbeelden:

Het VN-Comité beveelt aan om voldoende middelen te voorzien voor persoonlijke assistentie. Dit actieplan beperkt zich tot een sensibiliserende actie over persoonlijke assistentie in het onderwijs.

Het VN-Comité stelt ook vast dat heel wat personen met een handicap in beschutte werkplaatsen (in Vlaanderen de maatwerkbedrijven) werken en adviseert om in te zetten op de overgang naar tewerkstelling in de open arbeidsmarkt. Hierover ook niets in dit actieplan.

2. GRIP beschouwt een degelijk plan voor deïnstitutionalisering als dé belangrijkste hefboom om tot echte inclusie van personen met een handicap te komen. Dit is ook één van de drie prioriteiten die het VN-Comité in 2024 naar voor heeft geschoven in de opvolging van het VN-Verdrag Handicap. We hebben ingebracht dat de uitvoering van het artikel 19 over ondersteuning, wonen in de maatschappij en deïnstitutionalisering zeker om een sterke actie vraagt. Naar onze inschatting schiet het Horizontaal Gelijkekansenbeleidsplan hier tekort.

3. We vinden het belangrijk dat het principe van ‘Niets over ons zonder ons’ ten volle wordt doorgetrokken. Daarom stelden we voor dat bij ieder project dat gaat over mensen met een handicap een stevige inbreng van ervaringsdeskundigen met een handicap wordt voorzien, met overeenkomstige financiering hiervoor. Dit principe werd niet meegenomen in het actieplan en het is dus onduidelijk in hoeverre personen met een handicap betrokken zullen worden in de uitvoering van deze acties.

Gemiste kansen

GRIP deed een aantal concrete voorstellen voor acties. We merken jammer genoeg dat onze vijf voornaamste voorstellen niet weerhouden werden of slechts in een heel afgezwakte vorm.

Het gaat om:

• Brede informatie en sensibilisatie rond het VN-Verdrag.
• Een participatief onderzoek naar de beleidsparticipatie en specifiek ook de kwaliteit van de vertegenwoordiging van personen met een handicap binnen de verschillende beleidsdomeinen.
• Een participatief en actiegericht onderzoek omtrent intersectionele discriminatie op het kruispunt tussen handicap en etniciteit.
• Uitwerken van een brede ondersteuning van de transitie naar volwassenheid.
• Uitbouwen van ondersteuning op maat voor leerlingen binnen het inclusief onderwijs met een hoge ondersteuningsnood.