En nu... Actie!

Kwinten Van Heden, theatermaker met een handicap, onderzocht voor GRIP de cultuurparticipatie van personen met een handicap. De centrale bevinding is dat Vlaanderen grote stappen zet op het vlak van inclusieve publiekswerking, maar dat er weinig zichtbaarheid is van kunstenaars met een beperking op de scène en op het scherm.

Inclusie in het cultuurveld?

GRIP streeft naar een inclusieve maatschappij. We zouden graag zien dat media, kunst en cultuur, personen met een handicap voldoende en op inclusieve wijze weergeven. Dat cultuurmakers actief kunnen participeren, dus niet alleen als toeschouwers maar ook als podiumbeesten, is daarbij een essentieel aspect. Maar daar knelt het schoentje.

In het najaar konden we het onderzoek over de cultuurparticipatie van personen met een handicap afronden. Dit onderzoek werd in opdracht van GRIP uitgevoerd door Kwinten Van Heden. Het kreeg als titel: (Naar) een actieve participatie van kunstenaars met een beperking in het culturele en audiovisuele veld?

Het volledige onderzoek kan je hier lezen: GRIP onderzoek cultuurparticipatie.

Een landschapstekening

Het onderzoek biedt een actuele landschapstekening van de positie van de kunstenaar met een beperking (in opleiding) binnen het culturele en audiovisuele landschap, met een focus op de podiumkunstenaar. Kwinten voerde een literatuur- en documentenstudie uit en had een reeks uitwisselingsgesprekken. Dit levert een schets op van de Vlaamse podiumkunsten en audiovisuele sector voor de kunstenaar met een beperking.

Specifieke aandachtspunten zijn de dramaopleidingen, de theatersector en de audiovisuele sector. De financiële positie van de kunstenaar met beperking vormt een bijkomende focus.

Het onderzoek wijst zowel op drempels als op goede praktijken, en benoemt daarnaast kansen voor het beleid om de weg van de kunstenaar met een beperking in het culturele en audiovisuele veld te faciliteren.

Hoe zit het dan juist met die cultuurparticipatie?

Niet goed dus. We kunnen zeker nog niet spreken van inclusie binnen de sector van de podiumkunsten en de audiovisuele sector. Acteurs met een handicap ervaren nog veel drempels en uitsluiting. Hun participatie is ondermaats, wat ook leidt tot een tekort aan zichtbaarheid van kunstenaars met een beperking op de scène en op het scherm.

Andere algemene bevindingen zijn onder meer:

• veel tokenisme en het zogenaamde ‘knuffelbeer-effect’, met als gevolg een schijn van inclusie.
• internationale voorbeelden (Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk) tonen aan dat het anders kan. In Vlaanderen zijn er een paar goede voorbeelden, zoals ‘Niks te zien’ op VRT 1.
• in de dramaopleidingen is er nood aan meer expertise rond de opvolging van zorgvragen van studenten en aanpassing aan het curriculum.
• er is nood aan een nieuwe productielogica voor de podiumkunsten.
• echte inclusie zou betekenen dat acteurs met een handicap niet vastgepind worden op hun beperking, maar voor “gewone” rollen in aanmerking komen.
• er is een tekort aan duidelijkheid over de inkomenspositie van acteurs met een handicap, met als gevolg dat veel kunstenaars schrik hebben om hun inkomens- en zorgondersteuning (integratietegemoetkoming / inkomensvervangende tegemoetkoming) te verliezen.

En nu … Actie.

GRIP is heel tevreden met dit onderzoek. Het vormt de basis om een aantal acties te ondernemen als hefboom voor meer inclusie binnen de cultuursector. De doelstelling is duidelijk: inclusie structureel verankeren in het beleid én in de praktijk van de podiumkunsten en de audiovisuele sector. Voor GRIP is het duidelijk dat dit niet alleen neerkomt op een recht voor kunstenaars met een beperking, maar ook de cultuursector als geheel ten goede zal komen. Bovendien kan dit bijdragen aan een betere kijk op handicap.

GRIP gaat hiermee meteen aan de slag. In het komende jaar voorzien we:

• We werken het spoor van ‘werken loont’ verder uit voor kunstenaars met een handicap. Daartoe plannen we een focusmoment over het statuut van kunstenaars met een beperking.
• We zetten verder in op inclusie binnen de opleidingen en organiseren een focusmoment met deelname van een aantal opleidingen.
• We verlengen de samenwerking met Cripping the Space, onder meer op vlak van inclusieve onderwijspraktijk.
• We ontwikkelen een vorming rond handicap en inclusie voor cultuuropleidingen.

Aanbevelingen voor het beleid.

Dit onderzoek is ook een oproep aan het beleid. We willen dit aankaarten bij de beleidsmakers, en zeker ook bij minister Gennez die zowel minister van Cultuur als minister van Gelijke Kansen is.

Daarbij formuleren we 7 concrete aanbevelingen:

1. Verbreed het begrip diversiteit: ook handicap als diversiteit
2. Zet in op concreet cijfermateriaal
3. Werk met streefcijfers of quota
4. Versterk inclusie in de kunsteneducatie
5. Breng de toegankelijkheid van een voorstelling in kaart
6. Zorg voor duidelijkheid en versterking van de financiële positie van kunstenaars met een beperking
7. Zorg voor meer middelen voor inclusie, eventueel door middelen binnen de cultuursector te heroriënteren, met minder middelen voor segregatie en meer middelen voor inclusie.

Presentatie op 29 november

Op 29 november 2025 presenteerde Kwinten dit onderzoek voor het eerst in deSingel in Antwerpen, in samenwerking met het Koninklijk Conservatorium Antwerpen. Vanuit het aanwezige publiek kwamen meteen reacties op het onderzoek en de geformuleerde voorstellen.