Rechten openen mag geen hindernissenparcours zijn

Een maatregel die uitgaat van een verkeerde veronderstelling

De federale regering heeft beslist om de werkloosheidsuitkering te beperken in de tijd. Die maatregel wordt stap voor stap uitgevoerd. Dat betekent dat mensen hun werkloosheidsuitkering na een bepaalde periode verliezen. Het idee lijkt eenvoudig. Wie kan werken, gaat aan de slag. Wie ziek is of een vermoeden van handicap heeft, zou terechtkomen in het toepasselijke stelsel. Daar zou die persoon recht kunnen krijgen op een andere uitkering of tegemoetkoming.

Er zijn signalen dat de overgang naar het toepasselijke stelsel moeizamer verloopt dan eerst gedacht.

• procedures duren lang,
• procedures zijn moeilijk te begrijpen,
• voor procedures gelden vaste termijnen, 
• regels verschillen per stelsel,
• beslissingen laten vaak op zich wachten. 

Daardoor ontstaat er geen vlotte overgang, maar dreigt er net een breuk.

Werkloosheid was het laatste vangnet

Het gaat om mensen met een handicap of chronische ziekte die in het verleden geen of pas laat erkenning kregen. Veel mensen hebben gewerkt, soms deeltijds. Ze probeerden hun job vol te houden, maar botsten op gezondheidsproblemen of uitval. Toch kregen ze vroeger geen erkenning of geen toegang tot een andere uitkering dan de werkeloosheidsuitkering. Daardoor bleef de uitkering voor werkeloosheid het enige, langdurige, vangnet. De situatie van personen met een chronische ziekte is niet tijdelijk, maar structureel. Toch wordt nu verwacht dat zij alsnog vlot doorstromen naar de toepasselijke uitkering of tegemoetkoming. De overheid gaat ervan uit dat mensen vandaag wel erkenning zullen krijgen. Diezelfde mensen kregen de erkenning vroeger niet.

Wat moet iemand in dit geval concreet doen?

Volgens de informatie van de Directie-generaal Personen met een handicap (DG HAN) moet  een herziening van het dossier opnieuw worden aangevraagd wanneer het recht op werkloosheidsuitkering wegvalt. Dat moet gebeuren binnen de termijnen die de administratie voorziet. Een aanvraag kan via My Handicap of via het contactformulier van de DG HAN gebeuren. Daarbij moet duidelijk vermeld worden dat het recht op werkloosheidsuitkering wegvalt. Wie door de maatregel getroffen wordt, ontvangt hiervan een brief van de RVA via de post of via eBox.

Tussen systemen vallen betekent zonder inkomen vallen

In de praktijk botsen mensen opnieuw op drempels. Ze moeten nieuwe aanvragen indienen, recente attesten verzamelen en wachten op beslissingen. Die procedures zijn moeilijk en traag. Bovendien zijn de stelsels niet goed op elkaar afgestemd.

Voor mensen zonder eerdere erkenning is er de kans dat

• hun dossier opnieuw wordt afgewezen,
• zij te boek kunnen staan als "onregelmatige werknemer",
• dat hun dossier enige tijd blijft hangen.

Wanneer de werkloosheidsuitkering stopt, is er vaak nog geen beslissing over een nieuw recht. Mensen vallen dan tussen systemen. Ze hebben geen werkloosheidsuitkering meer, maar ook nog geen invaliditeitsuitkering of inkomensvervangende tegemoetkoming. Die periode zonder inkomen kan weken of maanden duren. Ondertussen blijven de gewone kosten doorgaan, zoals huur, energie en andere levenskosten. Voor personen met een handicap of chronische ziekte komen daar extra handicapkosten bovenop. Dat zorgt niet alleen voor stress en onzekerheid. Het leidt ook tot echte verarming. 

Zelfs de administratie erkent dat het verlies van een werkloosheidsuitkering niet automatisch wordt opgevangen door een andere uitkering of tegemoetkoming. Het gezinsinkomen kan dus effectief dalen.

Het Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn (OCMW) komt in beeld

DG HAN wijst er ook op dat mensen eventueel maatschappelijke dienstverlening bij het OCMW kunnen aanvragen. Daarbij wordt expliciet vermeld dat een aanvraag bij het OCMW niet kan gebeuren vóór het einde van het recht op werkloosheidsuitkeringen. Wie hulp vraagt aan het OCMW moet dat ook melden aan de DG HAN.

De gevolgen van retoriek voor beleid en beleidsuitvoering

De situatie wordt ook beïnvloed door hoe er over mensen zonder werk wordt gesproken. In het publieke debat is er vaak misprijzen. Soms wordt een werkloze te snel gezien als iemand die niet wil werken. Voor mensen met een (vermoeden van) handicap is dat extra pijnlijk. Zij moeten telkens opnieuw bewijzen dat ze niet of met een ander verdienvermogen kunnen werken. Hun huidige situatie en hun verleden worden streng beoordeeld. Dat zien we in de praktijk. Procedures zijn strenger. Er wordt veel bewijs gevraagd. Dit leidt tot moeilijke situaties, trauma's, verlies van vertrouwen in dienstverlening en vergroot de armoede.

Rechten openen mag geen hindernissenparcours zijn

Beste federale regering: zorg voor duidelijke en tijdige erkenningstrajecten. Zorg voor een goede aansluiting tussen stelsels. En vooral: zorg ervoor dat niemand zonder inkomen valt tijdens een overgangsperiode. Voor mensen die in het verleden geen erkenning kregen en leven met een handicap of chronische ziekte, moet sociale bescherming ook echt bescherming bieden.