Experiment halve persoonsvolgende budgetten 2.0 in de maak?

We kregen de volgende vraag:

“Hoe staat het ondertussen met het experiment met de halve budgetten? En met de rechtszaken die gedupeerde mensen met een handicap aanspanden tegen de overheid?”

Een goede aanleiding voor een update.

Door het “experiment gedeeltelijke terbeschikkingstelling van persoonsvolgende budgetten” kregen 1100 personen die al 6 jaar wachtten maar een half persoonsvolgend budget. Dat gebeurde onder de vorige minister van welzijn, minister Hilde Crevits (CD&V). In een Besluit van de Vlaamse Regering werd uitgelegd dat men wilde onderzoeken of mensen met de helft toch al de dringendste noden konden opvangen.

Recht op volwaardig ondersteuningsbudget onder druk

GRIP stelde hierover: je mag mensen niet slechts de helft geven van wat je beloofd hebt als overheid. Je geeft toch ook niet maar een half pensioen of een halve kankerbehandeling? Gedupeerden gingen hierover naar de arbeidsrechtbank. Ze legden de brief voor die ze jaren geleden van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) hadden gekregen. Daarin stond hoeveel het volledige persoonsvolgend budget (PVB) bedroeg waar ze recht op hebben.

De overheid verdedigde zich door te zeggen: het is toch beter dat ze al de helft krijgen terwijl ze op de wachtlijst blijven staan. Het geld is schaars. Als we maar de helft geven kunnen we het dubbel aantal mensen al de helft geven. Heel wat mensen getuigden nochtans, ook in het wetenschappelijk onderzoek, dat ze het hele budget nodig hebben voor een kwaliteitsvol en menswaardig leven. Naast gegoochel met cijfers staan er dus reële levens van mensen. 

Rechten garanderen en willekeur vermijden

Het klopt weliswaar dat sommige mensen getuigden dat ze met het halve budget meer konden doen dan zonder. Maar nogmaals de vergelijking met een medische behandeling: als de ene persoon het nog redt met de halve behandeling en de andere niet, moeten we dan een systeem met halve behandelingen verdedigen? Of moet ons land beter kunnen dan dat?

Er is zoiets als recht op gezondheidszorg. Er is ook zoiets als het recht op ondersteuning van personen met een handicap, waar zeer voorzichtig mee moet worden omgegaan. Laten we niet vergeten: dit alles vindt plaats in een context van schaarste en wachtlijsten die de overheid zelf gecreëerd heeft door onvoldoende middelen vrij te maken. Dat is immers een politieke keuze. 

Sari

Sari is een van de gedupeerden. Ze kreeg gelijk van de arbeidsrechtbank, maar de overheid ging in beroep. Toen kreeg ze gelijk van het arbeidshof, maar de overheid vocht het nogmaals aan. Nu ligt de zaak bij het Hof van Cassatie. Dat kijkt of het arbeidshof de regelgeving goed heeft toegepast bij haar uitspraak. We wachten nog altijd op de uitspraak van het Hof van Cassatie.

Lees het artikel in De Standaard “Sari vecht halvering van haar zorgbudget aan en kreeg al tweemaal gelijk van de rechter, Vlaamse overheid gaat toch in cassatie” 

Ondertussen heeft minister Gennez alle 1100 mensen met wie geëxperimenteerd werd hun volledige PVB gegeven: de budgetcategorie waar ze ook volgens de regelgeving recht op hebben. Dat was een zeer goede stap van de minister, die rechtzette wat de vorige regering had nagelaten. Tegelijkertijd blijft de minister echter wel samen met het VAPH in beroep gaan tegen Sari.

Wat vindt GRIP?

GRIP volgt dit dossier sinds het begin met stijgend ongeloof. De ouders moesten eerst jarenlang wachten. Daarna volgden het experiment en de noodzaak om naar de rechtbank te trekken. Nu moeten ze ook nog eens de beroepsprocedures blijven voeren om op te komen voor de rechten van hun ongeneeslijk zieke dochter. Zij voeren een belangrijke zaak. De rechtszekerheid staat op het spel. Kan de overheid zomaar minder geven dan ze beloofd heeft, en zoals berekend werd bij de inschaling van ondersteuningsnoden en budgetcategorie? Kan ze met andere woorden haar eigen regelgeving overboord gooien? De vraag stellen is ze beantwoorden.

Het bredere kader van de conceptnota van minister Gennez

GRIP is bovendien nog steeds erg ongerust over het uitstellen van het moment waarop wordt bepaald of je in aanmerking komt voor de toewijzing en terbeschikkingstelling van een PVB en op welke budgetcategorie je recht hebt.

In een ontwerpbesluit van de Vlaamse Regering (BVR), dat al een eerste keer principieel is goedgekeurd door de Vlaamse regering wordt de toeleiding opgesplitst in twee fasen. In een eerste fase zal je enkel nog een beslissing krijgen over je erkenning als persoon met een handicap, je prioriteitengroep en prioriteringsdatum, alsook over de voorwaarden in verband met psychische stoornissen.

Pas in een tweede fase, wanneer er voldoende middelen beschikbaar zijn om het PVB ter beschikking te stellen, zal worden beslist of je in aanmerking komt voor een PVB en op welke budgethoogte je aanspraak kan maken.

In de tussentijd kan je jaren op de wachtlijst hebben gestaan zonder zekerheid over je recht op een PVB, zonder zicht op welke budgetcategorie de overheid je verschuldigd is, en nog steeds zonder zicht op wanneer je kan overgaan naar fase 2.

Door in de conceptnota een andere invulling van 'handicapspecifieke zorg' centraal te stellen, zet minister Gennez hervormingen bij het VAPH in gang die invloed zullen hebben op de toegang tot PVB, inschaling, budgetcategorieën en bestedingsmogelijkheden van het PVB.

Mensen die geen brief hebben van het VAPH voor een PVB en budgetcategorie zijn extra kwetsbaar om getroffen te worden door beleid dat (een deel van) hun noden niet meer als handicapspecifiek erkent.

Is dit vergezocht? Nee. De logica in de conceptnota is dat het VAPH niet betaalt voor ondersteuning door diensten die een financiering krijgen van een andere sector, zoals thuiszorg of dienstencheques, die onder een ander domein vallen zoals vervoer. Als die ondersteuning niet meer meetelt voor het berekenen van de handicapspecifieke nood en dus voor de toegang tot een PVB en de bepaling van de budgetcategorie van het PVB, dan krijg je een gelijkaardig effect als het experiment met de halve budgetten: je zal dezelfde noden moeten dekken met minder budget.   

Lees het artikel "Wie een PVB wil aanvragen kan daar best niet mee wachten"