“Wie een PVB wil aanvragen kan daar best niet mee wachten”

[Bron afbeelding: www.sclera.be]

Als je vandaag een persoonsvolgend budget (PVB) aanvraagt, zorgt de overheid ervoor dat je noden worden gemeten. Dat heet ‘inschaling’. Tegenover jouw aantal ‘zorggebonden punten’ zet de overheid een persoonsvolgend budget. Het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) stuurt je een brief waarin staat wat de budgethoogte is waar je recht op hebt. Dat staat zo in de wet. Als ze je budget ter beschikking stellen, moeten ze je het volledige budget geven. De budgetcategorie die in de brief van het VAPH staat, bewijst wat je noden zijn en op hoeveel budget je recht hebt.

De vorige regeerperiode heeft de Vlaamse regering een aantal maatregelen genomen waardoor mensen minder budget kregen ter beschikking gesteld dan wat in hun brief stond. Zo kregen 1100 mensen op de wachtlijst maar de helft van hun persoonsvolgend budget, bij wijze van experiment. Ze kregen maar de helft van wat de overheid hen beloofd had en waar ze recht op hadden. Een aantal mensen vocht dit met succes aan maar het VAPH en de Vlaamse Gemeenschap (Vlaamse regering) gingen in beroep. Zelfs tot in cassatie. Sari wacht nog op een uitspraak van het Hof van Cassatie.

Lees het artikel in De Standaard “Sari vecht halvering van haar zorgbudget aan en kreeg al tweemaal gelijk van de rechter, Vlaamse overheid gaat toch in cassatie" 

Lees artikel Experiment halve persoonsvolgende budgetten 2.0 in de maak? 

Wat is nu het antwoord van het beleid geweest sindsdien?

Jammer genoeg stevenen we af op een nog slechter scenario. De overheid heeft beslist dat ze best niets of zo weinig mogelijk kan beloven. In de toekomst zullen mensen geen brief meer krijgen met hun budgetcategorie op. Zo kunnen ze dus veel moeilijker naar de rechtbank gaan om op te komen voor hun volledige budget.

De weinige rechtszekerheid die er was, valt weg. De overheid zal mensen  in de toekomst bij hun aanvraag niet meer bevestigen dat ze recht hebben op een PVB, en ook niet meer hoe hoog dat zal zijn. Er wordt ook geen perspectief of duidelijkheid geboden over wanneer je het zou krijgen.

Welke argumenten worden hiervoor gegeven?

Dit wordt verantwoord als: we moeten de budgetcategorie pas bepalen op het moment dat de regering ook echt middelen vrijmaakt. Want als mensen jarenlang op de wachtlijst staan, is hun ondersteuningsnood vaak veranderd (lees: vergroot door jarenlange tekorten aan ondersteuning en uitputting van de familie). En dan moeten ze weer de procedure doorlopen om een hoger budget te vragen.

Wat vindt GRIP?

Dat inschaling, budgetbepaling én het ter beschikking stellen van het PVB best meteen op elkaar volgen, is evident. Maar dat kan ook door voldoende middelen vrij te maken vanuit de regering zodat mensen meteen hun PVB krijgen. De wachtlijsten oplossen door te zorgen voor de PVB’s dus. Maar in plaats van de wachtlijsten op te lossen, zullen mensen nu gewoon geen erkenning meer krijgen voor een PVB en een bepaalde budgethoogte. Dit is zeer cynisch.

Wanneer gaan de nieuwe regels in?

In een decreet van 19 december 2025 over de hervorming van de toeleiding wordt de nieuwe toeleiding in twee fasen beschreven. Een paar maanden geleden keurde de Vlaamse regering een Ontwerp van Besluit van de Vlaamse Regering (BVR) voor de eerste keer principieel goed om deze nieuwe manier van werken uit te voeren. Dit ontwerp-BVR kan pas in voege gaan als het definitief wordt goedgekeurd. Daarvoor moet er eerst nog een tweede principiële goedkeuring, een advies van de Raad van State en een definitieve goedkeuring volgen. Er is wel al een advies gegeven door de Vlaamse Adviesraad van personen met een handicap NOOZO. NOOZO was zeer kritisch voor het BVR. De vraag is nu wat de Vlaamse regering hiermee doet. Eigenlijk zou men het BVR fundamenteel moeten aanpassen aan de opmerkingen van NOOZO.

In het ontwerp-BVR staat dat de nieuwe procedure ingaat op 1 oktober 2026. Tot dan kunnen mensen in ieder geval nog een aanvraag doen om uiteindelijk een toewijzingsbrief voor een PVB en een budgetcategorie te krijgen.

Informatie voor een (hoger) PVB nodig heeft

Voor wie overweegt om een PVB aan te vragen is dit belangrijke informatie. Als je een aanvraag doet voor 1 oktober 2026, zal je nog een inschaling en budgetcategorie krijgen. Dat geldt ook voor wie een herziening wil aanvragen omdat je een hoger budget nodig hebt. De aanvraag betekent niet dat je het budget meteen krijgt. Maar je zal wel nog een brief met een “recht op een PVB” en een bedrag in de hand krijgen. Ook minderjarigen die meerderjarig worden en al een PVB kunnen aanvragen, kunnen dit momenteel nog doen en een budgetcategorie krijgen. Voor GRIP is het momenteel onduidelijk hoe men in de toekomst zal omgaan met de overgang van minderjarigheid naar meerderjarigheid. 

Het bredere kader van de conceptnota van minister Gennez

GRIP is bovendien nog steeds erg ongerust over het uitstellen van het moment waarop wordt bepaald of je in aanmerking komt voor de toewijzing en terbeschikkingstelling van een PVB en op welke budgetcategorie je recht hebt.

In een ontwerpbesluit van de Vlaamse Regering (BVR), dat al een eerste keer principieel is goedgekeurd door de Vlaamse regering wordt de toeleiding opgesplitst in twee fasen. In een eerste fase zal je enkel nog een beslissing krijgen over je erkenning als persoon met een handicap, je prioriteitengroep en prioriteringsdatum, alsook over de voorwaarden in verband met psychische stoornissen.

Pas in een tweede fase, wanneer er voldoende middelen beschikbaar zijn om het PVB ter beschikking te stellen, zal worden beslist of je in aanmerking komt voor een PVB en op welke budgethoogte je aanspraak kan maken.

In de tussentijd kan je jaren op de wachtlijst hebben gestaan zonder zekerheid over je recht op een PVB, zonder zicht op welke budgetcategorie de overheid je verschuldigd is, en nog steeds zonder zicht op wanneer je kan overgaan naar fase 2.

Door in de conceptnota een andere invulling van 'handicapspecifieke zorg' centraal te stellen, zet minister Gennez hervormingen bij het VAPH in gang die invloed zullen hebben op de toegang tot PVB, inschaling, budgetcategorieën en bestedingsmogelijkheden van het PVB.

Mensen die geen brief hebben van het VAPH voor een PVB en budgetcategorie zijn extra kwetsbaar om getroffen te worden door beleid dat (een deel van) hun noden niet meer als handicapspecifiek erkent.

Is dit vergezocht? Nee. De logica in de conceptnota is dat het VAPH niet betaalt voor ondersteuning door diensten die een financiering krijgen van een andere sector, zoals thuiszorg of dienstencheques, die onder een ander domein vallen zoals vervoer. Als die ondersteuning niet meer meetelt voor het berekenen van de handicapspecifieke nood en dus voor de toegang tot een PVB en de bepaling van de budgetcategorie van het PVB, dan krijg je een gelijkaardig effect als het experiment met de halve budgetten: je zal dezelfde noden moeten dekken met minder budget.   

Lees het artikel Experiment halve persoonsvolgende budgetten 2.0 in de maak? 

Gevolgen voor de persoon met een handicap

Je moet die ondersteuning dan uit je eigen inkomen betalen.  

Ook al is je ondersteuningsnood niet verminderd, toch kan het zijn dat je het door de hervormingen met minder budget moet doen. Dat is een besparing op het systeem. De persoon met de ondersteuningsnood is er de dupe van. En doordat je geen brief meer in handen hebt met de budgetcategorie, wordt het nóg moeilijker om naar de rechtbank te stappen als je minder budget zou krijgen.

Wat vindt GRIP?

Om de rechten uit het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap steeds beter waar te maken, moeten meer mensen met een handicap toegang krijgen  tot ondersteuning en eigen regie. Maar dat mag je niet doen door van andere mensen met een handicap ondersteuning of eigen regie af te nemen. Dat is de omgekeerde wereld.

Mensen in een toch al kwetsbare positie en in grote mate afhankelijk van steun vanuit de overheid verdienen beter. Ze moeten een minimum aan rechtszekerheid kunnen behouden. Ze moeten tegen de overheid in verweer kunnen gaan als hun sociale rechten worden aangetast. De drempel om een beroep te doen op justitie is al heel hoog voor veel mensen met een handicap. Je mag die niet nog hoger maken. Dat helpt mensen met een handicap in onze samenleving niet vooruit.