Huiswerk niet klaar voor ondersteuning leerlingen met een handicap in het gewoon onderwijs

Onderwijs VN-Verdrag Huiswerk niet klaar voor ondersteuning leerlingen met een handicap in het gewoon onderwijs

In De Juristenkrant staat Annelies D’Espallier stil bij de uitspraak van de rechter over het tekort aan ondersteuning voor leerlingen met een visuele handicap en de vraag hoe men, overeenkomstig het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap, werk dient te maken van inclusief onderwijs.

In juni veroordeelde de rechter de Vlaamse gemeenschap voor de schending van de redelijkeaanpassingenplicht in scholen waar drie kinderen met een visuele handicap schoollopen. De uitspraak toont volgens Annelies D’Espallier aan dat het recht op inclusief onderwijs, ondanks inspanningen van de overheid, nog altijd niet gerealiseerd is in Vlaanderen. De vraag is ook of het huidig onderwijsbeleid, met een nieuw ondersteuningsmodel, daar wel verandering in kan brengen?

Annelies D'Espallier Annelies D'Espallier

Artikel verschenen in De Juristenkrant (27 september 2017, nr 354) overgenomen met toestemming.

Auteur: Annelies D’Espallier

Annelies D’Espallier is ombudsvrouw gender bij de Vlaamse ombudsdienst, maar schrijft in eigen naam.

Rechter oordeelt dat de Vlaamse Regering het discriminatieverbod schendt

Drie leerlingen met een visuele beperking gingen ieder naar een verschillende school voor gewoon onderwijs. Alle drie kregen ze zeer beperkte ondersteuning, waardoor het gewone schoolleven van de kinderen in gevaar kwam. Hun kansen op een diploma werden gehypothekeerd. De ouders van de leerlingen stapten daarom in 2016 naar de rechtbank van eerste aanleg in Brussel zetelend als in kort geding. Volgens de ouders volstonden de vier tot zeven uren GON-begeleiding die de kinderen wekelijks kregen niet om hun visuele barrières te doorbreken. In een vonnis van 26 juni 2017 oordeelde de rechter dat de Vlaamse gemeenschap het discriminatieverbod tegenover de leerlingen schond. Er moesten meer redelijke aanpassingen geboden worden: tien tot zeventien flexibel in te zetten uren GON-begeleiding voor de drie, en de aanpassingen moesten op maat gemaakt zijn en aan de noden, capaciteiten en talenten van het individu aangepast. De belasting mocht aanzienlijk, maar niet onevenredig zijn.

De uitspraak van de rechter bevestigt de eerder uitgezette bakens voor de ondersteuning voor leerlingen met een handicap. In 2011 had het hof van beroep in Gent al geoordeeld dat het discriminatieverbod, met inbegrip van de redelijkeaanpassingenplicht, onverkort geldt voor een overheid. De Vlaamse gemeenschap had de plicht toen geschonden door onvoldoende tolkuren aan te bieden aan dove en slechthorende leerlingen in het gewoon onderwijs. Ook de procedure moest anders: een wiskundig gelijke verdeling van de beschikbare tolkuren volstond niet. De specieke noden  van elke individu moesten onderzocht en beantwoord worden met, waar nodig, (tolk)ondersteuning. De bakens mochten dan helder zijn, een structureel antwoord voor alle leerlingen met een handicap was niet klaar. En zo werd de Vlaamse gemeenschap opnieuw veroordeeld voor eenzelfde probleem.

VN-Verdrag

Ondersteuning als redelijke aanpassing past in het debat over inclusief onderwijs. En net dat principe heeft Vlaanderen onderschreven door zich te scharen achter het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap van 2006. Zo heeft Vlaanderen erkend dat er een grondrecht bestaat voor personen met een handicap om samen met anderen naar dezelfde school te gaan en daar kwalitatief onderwijs te krijgen met uitdagingen op maat. Vlaanderen heeft zich ertoe verbonden onmiddellijk redelijke aanpassingen te organiseren en daarnaast stappen te zetten om inclusief onderwijs te realiseren, maar het proces sleept aan. Op het moment van de uitspraak in juni 2017, had het Vlaams parlement net een nieuw ondersteuningsmodel goedgekeurd dat enkele maanden later al in werking moest treden. De uitrol was haastwerk, maar in ieder geval was er nu wel huiswerk gemaakt. De vraag is of de ondersteuning die nu aangeboden wordt, dit keer wel zou slagen bij een eventuele rechterlijke toets. Enerzijds zijn er stappen vooruit. Het model beoogt ondersteuning op maat te bieden, niet alleen aan leerlingen met een specifieke diagnose, maar ook aan anderen. Dat is een inclusieve aanpak. Daarenboven zou flexibel op wijzigende ondersteuningsvragen ingespeeld kunnen worden. Anderzijds zijn er nadelen. Het model blijft voor een aantal aspecten voortbouwen op de medische indelingen die ook het buitengewoon onderwijs kenmerken. Het model is daarenboven complex en roept daardoor veel onzekerheid op. Het is nog onduidelijk op welke wijze de ondersteuning van personen uit dit model zal samengaan met onder meer persoonlijke assistentiebudgetten - en het grote tekort daaraan - en hulpmiddelen die geen onderwijsleermiddel zijn, zoals trapliften of toiletstoelen. In deze fase is het nog koffiedik kijken of dit model het door rechters vastgestelde oud zeer kan genezen. De eindvraag zal immers nog steeds zijn of de geboden ondersteuning wel voldoende is en of die inderdaad op maat gemaakt is.

Oud huis met koterijen

Ondersteuning is cruciaal voor inclusief onderwijs, maar gewoon onderwijs enkel uitgerust met extra ondersteuning, is nog geen volwaardig kwaliteitsvol inclusief onderwijs. Het huidige zogenaamde inclusieve onderwijs blijft een oud huis waaraan koterijen zijn toegevoegd. Die koterijen steunen dan nog eens op de goede wil van enkelen die echt snappen dat personen met een handicap volwaardige deelnemers aan de samenleving zijn. Dat merkte de rechter ook op. De Vlaamse gemeenschap, zo sneerde hij, leunt voor inclusief onderwijs te veel op de vrijwillige inspanningen van onder meer ouders, leraars, directies en GON-begeleiders. Het moet dus anders. Inclusief onderwijs vereist structurele hervormingen waarbij álle aspecten zoals schoolgebouwen, leermethodes, klasindelingen en nog veel meer tegen het licht gehouden worden. Een van de uitkomsten zal er waarschijnlijk uit bestaan dat de financiële puzzel niet meer zo gelegd mag worden dat grote klasgroepen lonen voor scholen. En zo moeten de binnenmuren in dat grillige huis in die renovatie ingeslagen worden zodat de inclusieve school een aantrekkelijke school is voor alle kinderen. Het is niet ondenkbaar dat het eindresultaat dichter bij het buitengewoon dan bij het gewoon onderwijs zal liggen. Een renovatie van die omvang vergt durf, visie en doorzicht. Helaas blijkt op dit moment dat diegenen die aan de kar van inclusie zouden moeten trekken, nog steeds blijven hangen bij de vraag of doorgedreven inclusie nu wel echt een internationale verplichting is. Het antwoord is eenvoudiger dan de vraag: ja. Inclusief onderwijs is een mensenrecht dat als hete aardappel wordt doorgeschoven. En die aardappel, zo moet nu opnieuw blijken uit het oordeel van de rechter, is op deze manier nog lang niet eetbaar.

 

Gerelateerde artikels

Onderwijs Hoe verliep de opstart van het nieuwe ondersteuningsmodel? Hoe verliep de opstart van het nieuwe ondersteuningsmodel? Vanuit een eerste inschatting komt GRIP tot de conclusie dat het nieuwe ondersteuningsmodel (nog) geen antwoord biedt op alle ondersteuningsnoden. 31 okt 2017 / Patrick Vandelanotte VN-Verdrag Freedom Drive Mars is aangekomen! Freedom Drive Mars is aangekomen! 300 personen met een handicap uit heel Europa hebben deelgenomen aan de 8ste Freedom Drive Mars. Lees het persbericht. 27 sep 2017 / Katrijn Ruts Wonen VN-Verdrag "Stop het institutionaliseren van mensen met een handicap." "Stop het institutionaliseren van mensen met een handicap." Persbericht GRIP: Richtlijnen Verenigde Naties noodzaken ander handicapbeleid. De Verenigde Naties hebben op 27 augustus 2017 een reeks historische richtlijnen uitgevaardigd voor de uitvoering van ... 14 sep 2017 / Katrijn Ruts Onderwijs Ondersteuning Een schooljaar begint op 1 september... Een schooljaar begint op 1 september... Op 1 september ging met het nieuwe schooljaar ook het nieuwe model voor ondersteuning voor het M-decreet van start. Eind goed, al goed? Journaliste Kaja Verbeke van Apache liet GRIP, het Steunpunt voo ... 08 sep 2017 / Katrijn Ruts Onderwijs Ondersteuning Persbericht GRIP: Inclusief schooljaar start met een handicap Persbericht GRIP: Inclusief schooljaar start met een handicap GRIP verstuurde een persbericht naar aanleiding van de opstart van het nieuwe schooljaar. Hierin besluiten we dat het ondersteuningsmodel een stap voorwaarts is maar onvoldoende. We focussen extra op ... 30 aug 2017 / Katrijn Ruts Onderwijs Ondersteuning Meer PAB's nodig voor inclusief onderwijs Meer PAB's nodig voor inclusief onderwijs Het ontbreken van de toegang tot persoonlijke assistentie zet een rem op de doorbraak van het inclusief onderwijs in Vlaanderen. Minister Crevits en minister Vandeurzen dienen ervoor te zorgen dat er ... 24 aug 2017 / Patrick Vandelanotte Onderwijs GRIP spreekt zich uit over het nieuwe ondersteuningsmodel GRIP spreekt zich uit over het nieuwe ondersteuningsmodel We wagen ons aan een eerste, voorlopige beoordeling van het ondersteuningsmodel zoals dit vanaf 1 september 2017 van start gaat. 23 aug 2017 / Patrick Vandelanotte Onderwijs Ondersteuningsmodel een valse start? Ondersteuningsmodel een valse start? Er bereiken ons heel wat signalen dat veel scholen - in het gewoon en het buitengewoon onderwijs - niet klaar zijn om op 1 september van start te gaan met het nieuwe ondersteuningsmodel. 22 aug 2017 / Patrick Vandelanotte Onderwijs Info nieuw ondersteuningsmodel 1 september 2017 Info nieuw ondersteuningsmodel 1 september 2017 Vanaf 1 september 2017 treedt een nieuw ondersteuningsmodel in werking. Leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften en de scholen voor gewoon onderwijs zullen op een nieuwe wijze ondersteund worden. 21 aug 2017 / Patrick Vandelanotte Onderwijs Gelijke kansenbeleid Vlaamse Gemeenschap veroordeeld wegens te weinig GON-begeleiding Vlaamse Gemeenschap veroordeeld wegens te weinig GON-begeleiding De Vlaamse Gemeenschap wordt veroordeeld voor tekort aan GON-begeleiding. 30 jun 2017 / Patrick Vandelanotte Onderwijs Minister Crevits stelt nieuw ondersteuningsmodel voor Minister Crevits stelt nieuw ondersteuningsmodel voor Als reactie op een vraag van Caroline Gennez (sp.a), stelde minister Crevits in de commissie onderwijs van 18 mei (2017) het nieuwe ondersteuningsmodel voor. De vraag is natuurlijk of er nu vanaf 1 se ... 18 mei 2017 / Patrick Vandelanotte Onderwijs Persbericht GRIP: onduidelijkheid ondersteuning inclusief onderwijs Persbericht GRIP: onduidelijkheid ondersteuning inclusief onderwijs Persbericht GRIP 10 mei 2017: minister Crevits komt te laat met duidelijkheid over de ondersteuning binnen inclusief onderwijs. 10 mei 2017 / Patrick Vandelanotte Onderwijs Adviesnota: ondersteuning nodig in de gewone school Adviesnota: ondersteuning nodig in de gewone school GRIP pleit voor de realisatie van inclusief onderwijs in Vlaanderen. Met het M-decreet werd daar een eerste stap voor gezet, maar verdere stappen zijn dringend nodig. GRIP verwacht dat vanaf september ... 17 feb 2017 / Patrick Vandelanotte Gelijke kansenbeleid VN-Verdrag Slechte cijfers zetten domper op 10 jaar VN-Verdrag Slechte cijfers zetten domper op 10 jaar VN-Verdrag Het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap blaast op 13 december 2016 10 kaarsjes uit. Maar op die 10 jaar zijn de rechten van personen met een handicap er niet op vooruit gegaan, ... 12 dec 2016 / Katrijn Ruts VN-Verdrag Brochure "JA zeggen, JA doen" Brochure "JA zeggen, JA doen" De GRIP brochure "JA zeggen, JA doen": een reisgids voor parlementsleden en beleidsmakers bij de implementatie van het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap. 03 dec 2015 / Patrick Vandelanotte VN-Verdrag Tekst VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap Tekst VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap De Verenigde Naties nam op 13 december 2006 het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap aan. België nam dit verdrag aan (ratificatie) op 2 juli 2006. Lees hier de volledige tekst va ... 01 aug 2014 / Patrick Vandelanotte
Verberg submenu