De modellen van handicap in een notendop

Kijk op Handicap Visies op handicap De modellen van handicap in een notendop

Vijf toonaangevende modellen van handicap en de evolutie die GRIP nastreeft. 

Inleiding

Om naar (personen met een) handicap te kijken, wordt er een onderscheid gemaakt tussen verschillende modellen. Vijf toonaangevende hiervan worden in deze tekst toegelicht. In zeker zin kan je zeggen dat de modellen elkaar opvolgen doorheen de tijd, alhoewel elk model nog in de huidige samenleving aanwezig is. Ze vullen elkaar aan. Welk model iemand gebruikt, hangt af van zijn of haar cultuur, ideologieën, waarden… Om te komen tot de inclusie van personen met een handicap, wordt het ene model boven het andere verkozen en is een evolutie gewenst richting de onderste modellen in de tekst, met als ultieme het vijfde, het mensenrechtenmodel.

1. Het moreel-religieus model

Het moreel-religieus model van handicap wordt beschouwd als het oudste model. In dit model zoekt men een verklaring waarom de ene mens met een functiebeperking geboren wordt, of er een verwerft, en de andere niet. De talloze religieuze en morele visies op handicap bevatten naast een verklaring (lot, pech/geluk, goddelijke interventie,…) ook waardeoordelen. Die kunnen negatief (straf van God, schuld, vloek, maatschappelijke last, …) zijn of  positief  (goddelijk, zegen, bovenmenselijk, …).

2. Het medisch model

Het medisch model is in het Westen tot nog toe veruit de meest voorkomende visie op handicap. Een functiebeperking wordt hierbij beschouwd als een afwijking die door dokters, hulpverleners en andere deskundigen zoveel mogelijk geminimaliseerd dient te worden. Indien het ‘defect’ niet hersteld kan worden, zijn er hulpmiddelen die ervoor zorgen dat mensen met een handicap ‘normaal’ functioneren. Als ook die ontoereikend zijn, wordt de persoon met een handicap ontslagen van het opnemen van bepaalde rollen in de samenleving en kan hij of zij beroep doen op solidariteit. Voor het behandelen van hun handicap of om – indien die behandeling niet ‘aanslaat’ - met hun beperking te ‘leren leven’, kunnen personen met een handicap volgens dit model het best terecht in afgezonderde structuren (zorginstellingen, buitengewoon onderwijs, maatwerkbedrijven, …).

3. Het sociaal model

In het sociaal model van handicap – dat ontstond tijdens de jaren 70 en 80 in het licht van activismebewegingen en tendensen binnen de academische wereld – verschuift de focus van het individu naar zijn of haar omgeving. Het is niet meer het lichaam dat hersteld dient te worden of de persoon met een beperking die inspanningen moet leveren om ‘normaal’ te functioneren. Een handicap ontstaat namelijk door drempels in de samenleving. 

Zo maakt het sociaal model een onderscheid tussen een functiebeperking en een handicap. Iemand kan een beperking hebben omwille van een lichamelijke en/of geestelijke functie. Die beperking wordt echter pas een handicap in interactie met een samenleving die ontoegankelijk is, niet tegemoet komt aan de noden van al haar leden en zo geen gelijke kansen biedt.

Belangrijk bij dit model is het gegeven van een inclusieve samenleving. Dit is een samenleving die zich aanpast aan personen met een handicap. Mits de nodige aanpassingen kunnen zij zich overal vrij bewegen en volwaardig deelnemen aan het ‘gewone’ circuit (inclusief onderwijs, wonen en werken op de reguliere markt,…). Het streven naar gelijke rechten staat centraal.

4. Het cultureel model

Het cultureel model erkent de kwaliteiten van de voorgaande modellen en brengt ze samen. Ook worden er nieuwe accenten gelegd. Essentieel aan dit model is dat iedereen een handicap op een andere manier beleeft en in plaats van een handicap te behandelen, ontkennen of onderdrukken, een handicap deel kan worden van iemands identiteit. 

Deze identiteit wordt ook door andere kenmerken bepaalt zoals gender, afkomst, karakter, ... Cultuur en context maken iemand tot wie hij is. Dat iedereen anders is, neemt niet weg dat personen met een handicap zich ook met elkaar kunnen verbinden op basis van gedeelde waarden, ervaringen en cultuur. De Dovengemeenschap is hiervan een voorbeeld. 

Door (dankzij?) hun ervaring beschikken personen met een handicap over een bepaalde manier van kijken, een kennis die personen zonder handicap ontbreekt. In alles wat handicap betreft, worden zij als ervaringsdeskundigen dan ook best betrokken. Ook voor bredere maatschappelijke analyse en kritiek kunnen zij een meerwaarde betekenen. 

Het cultureel model ziet diversiteit in een samenleving als een meerwaarde en een sterkte. Een handicap maakt deel uit van de culturele diversiteit. Belangrijk is het idee ‘Same but different’: we zijn misschien niet gelijk, maar wel gelijkwaardig. Dialoog tussen mensen met en zonder handicap, sociale interactie is hiervoor uiteraard essentieel. 

5. Het mensenrechtenmodel

Personen met een handicap worden in de eerste plaats gezien als mensen met mogelijkheden, mensen die dezelfde kansen en rechten moeten krijgen als alle andere mensen. Handicap wordt vooral benaderd als een probleem van discriminatie en statistische achterstelling, dit onder andere doordat personen met een handicap nog te vaak een politieke minderheid vormen. Volwaardige en gelijkwaardige participatie aan alle domeinen van de diverse samenleving is het streefdoel.

Hierbij aansluitend:

- Hoe kijk jij naar mensen met een handicap? Doe de zelftest Kijk Op Handicap!

- Wat denkt de gemiddelde Vlaming vandaag over handicap? Ontdek de resultaten van de bevraging Kijk Op Handicap die GRIP vorig jaar organiseerde.

- Wil je meer te weten komen over het mensenrechtenmodel? Lees het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap.

Gerelateerde artikels

Mensenrechten Visies op handicap GRIP presenteert: filmvoorstellingen van 'Defiant Lives' (inschrijven nu mogelijk!) GRIP presenteert: filmvoorstellingen van 'Defiant Lives' (inschrijven nu mogelijk!) Mensen met een handicap strijden om ten volle deel te nemen aan de maatschappij. Om dit aan te kaarten, vertoont GRIP dit najaar de film 'Defiant Lives' op verschillende locaties in Vlaanderen. 11 nov 2021 / Ans Janssens Kijk op Handicap Beeldvorming Handicap in de beheersovereenkomst : een dubbelinterview met Karen Donders en Benjamin Dalle Handicap in de beheersovereenkomst : een dubbelinterview met Karen Donders en Benjamin Dalle 06 okt 2021 / Ans Janssens Kijk op Handicap Beeldvorming Visies op handicap Zelftest Kijk Op Handicap Zelftest Kijk Op Handicap Hoe kijk jij naar personen met een handicap? Doe de test! 08 jul 2021 / Ans Janssens Kijk op Handicap Beeldvorming Handboek mediamakers Handboek mediamakers Een handboek voor mediamakers die personen met een handicap op een correcte manier willen weergeven en betrekken in hun werken. 08 apr 2021 / Ans Janssens Kijk op Handicap Beeldvorming Nieuwe beheersovereenkomst VRT Nieuwe beheersovereenkomst VRT Eindelijk streefcijfers voor mensen met een handicap op het scherm. 11 feb 2021 / Ans Janssens Kijk op Handicap Beeldvorming GRIP bestaat 20 jaar. Maar wat denkt de Vlaming over handicap? GRIP bestaat 20 jaar. Maar wat denkt de Vlaming over handicap? GRIP, de mensenrechtenorganisatie van en voor personen met een handicap in Vlaanderen, is 14 december 2000 opgestart. Naar aanleiding van deze 20ste verjaardag onderzocht GRIP in samenwerking met het ... 14 dec 2020 / Patrick Vandelanotte Kijk op Handicap Beeldvorming GRIP opent het Disability Film Festival GRIP opent het Disability Film Festival DisABILITY Filmfestival in Leuven: Ways of belonging 21 feb 2020 / Xavier Deruytter Mensenrechten Visies op handicap ILGA-conferentie: op het kruispunt LGBTI en leven met een beperking ILGA-conferentie: op het kruispunt LGBTI en leven met een beperking Jezelf zijn, zichtbaar zijn, geconnecteerd zijn 16 dec 2019 / Xavier Deruytter Beeldvorming Wij keken naar Down the road Wij keken naar Down the road Vlaanderen keek massaal naar de acht afleveringen van de tweede editie van ‘Down the road’, waarbij Dieter Coppens met zes mensen met het syndroom van Down een road- trip maakte doorheen Zuid – Afrika ... 20 jun 2019 / Ann De Martelaer Kijk op Handicap Beeldvorming Waarom er zo weinig personen met een handicap op televisie komen Waarom er zo weinig personen met een handicap op televisie komen Zijn mannen en vrouwen met een beperking niet bekoorlijk genoeg? 29 mrt 2019 / Ann De Martelaer Beeldvorming Want, is een man zonder rolstoel dan zoveel gemakkelijker? Want, is een man zonder rolstoel dan zoveel gemakkelijker? Diversiteit in onze samenleving is een feit, maar de beelden die in de media gebruikt worden zijn nog zelden divers. 19 feb 2019 / Ann De Martelaer Arthurs initiatieven voor personen met een beperking Arthurs initiatieven voor personen met een beperking Arthur Meurrens heeft heel zijn leven zich ingezet voor personen met een beperking. Hij was één van de eerste Belgen die opkwam voor voorbehouden parkeerplaatsen. 13 feb 2019 Kijk op Handicap Beeldvorming  Willen we een wereld zonder down ? Willen we een wereld zonder down ? Nood aan een breed maatschappelijk debat 07 nov 2018 / Ann De Martelaer Kijk op Handicap Beeldvorming Focusgroep onderzoekt hoe series zoals Tytgat Chocolat de kijk op personen met een beperking beïnvloeden Focusgroep onderzoekt hoe series zoals Tytgat Chocolat de kijk op personen met een beperking beïnvloeden 24 sep 2018 / Ann De Martelaer Beeldvorming Onderzoek Tina Goethals als handleiding voor Handiwatch Onderzoek Tina Goethals als handleiding voor Handiwatch Op www.handiwatch.be   ‘kijken’ en ‘schrijven ‘ we over de beeldvorming van handicap in de media. 17 mei 2018 / Ann De Martelaer Kijk op Handicap Beeldvorming Beeldvorming van personen met een beperking in de media: framing analyse Beeldvorming van personen met een beperking in de media: framing analyse Deze GRIP-nota geeft de resultaten weer over onderzoek naar de bestaande beelden over personen met een beperking in de Vlaamse media. Deze nota werd opgesteld door Dr. Tina Goethals, werkzaam aan de V ... 17 mei 2018 / Ann De Martelaer Kijk op Handicap Ouders van kinderen met Downsyndroom tonen hun fierheid met een tattoo Ouders van kinderen met Downsyndroom tonen hun fierheid met een tattoo 17 mrt 2018 / Patrick Vandelanotte Kijk op Handicap Beeldvorming "The Grown Ups"  Disability Filmfestival Leuven         "The Grown Ups" Disability Filmfestival Leuven Een boeiende film over mensen die hun plaats zoeken in de maatschappij en wat dit voor hen betekent. 07 feb 2018 / Ann De Martelaer Kijk op Handicap Visies op handicap Wat is het verschil tussen inclusie, integratie, segregatie en uitsluiting? Wat is het verschil tussen inclusie, integratie, segregatie en uitsluiting? Lees de visie van GRIP hierover. Met afbeeldingen en in een eenvoudige taal. 06 feb 2018 / Katrijn Ruts Kijk op Handicap Beeldvorming Hopelijk maakt VRT verder werk van een inclusief beleid Hopelijk maakt VRT verder werk van een inclusief beleid We keken naar de eerste uitzending van TABOE en dit is onze reactie 26 jan 2018 Gelijke kansenbeleid Kijk op Handicap Beeldvorming Tytgat Chocolat: the making of. Een verhaal van gelijke kansen. Tytgat Chocolat: the making of. Een verhaal van gelijke kansen. Na 7 weken Tytgat Chocolat konden we op donderdag 26 oktober het verhaal achter de reeks volgen. 08 nov 2017 / Patrick Vandelanotte Kijk op Handicap Beeldvorming Handiwatch kijkt naar Tytgat Chocolat Handiwatch kijkt naar Tytgat Chocolat Tytgat Chocolat is een fictiereeks die we vanaf begin september zeven weken lang kunnen bekijken op één (VRT). Deze road-movie brengt het verhaal van Jasper die verliefd wordt op Tina. Tina is van Kos ... 01 sep 2017 / Jos Wouters Kijk op Handicap Beeldvorming "Blijf wie je bent" interview "Blijf wie je bent" interview Didier Peleman schreef een prachtig boek met gedichten en korte tekstjes. Voor GRIP is de inhoud heel bekend, want ze sluit heel nauw aan bij onze visie. Maar wat doet dit boek met iemand die niet met ... 06 dec 2016 / Katrijn Ruts Kijk op Handicap Het leven loopt op wieltjes Het leven loopt op wieltjes Zo heet het gloednieuwe boek van Annemie Heselmans. Lees ons interview met haar, over haar boek, de gezondheidszorg, haar Persoonlijke AssistentieBudget,... Op 5 november signeerde zij op de boekenbeu ... 16 nov 2016 / Katrijn Ruts Visies op handicap Debat: levensvragen bij ziekte en handicap Debat: levensvragen bij ziekte en handicap Tijdens het ‘Forum van de patiënt en de mantelzorger’  ging GRIP in debat met medisch ethicus Kristien Hens, ervaringsdeskundige Marleen Billen en Lies Provoost mama van Isaak, een jongen met spina bi ... 26 sep 2016 / Nancy Lievyns Kijk op Handicap Beeldvorming Nieuwe beheersovereenkomst VRT te licht bevonden Nieuwe beheersovereenkomst VRT te licht bevonden Op 21 december 2015 ondertekenden de Minister van Media, Sven Gatz, en de Openbare Omroep de beheersovereenkomst 2016-2020. GRIP nam ze door en stelde vast dat er op vlak van de beeldvorming met betre ... 26 jan 2016 / Nancy Lievyns Visies op handicap Mamma? Een jeugd met een verstandelijk beperkte ouder Mamma? Een jeugd met een verstandelijk beperkte ouder Iris de Groot, Nederlandse illustrator, schreef een stripverhaal over haar jeugd met haar moeder met een verstandelijke beperking. Het is een somber verhaal getekend door eenzaamheid. De mama van Iris ... 11 dec 2015 / Nancy Lievyns Kijk op Handicap Beeldvorming BReeDBeeLD - Media maken in een samenleving vol diversiteit BReeDBeeLD - Media maken in een samenleving vol diversiteit Het steunpunt Inclusief Hoger Onderwijs (SIHO) ontwikkelde een online tool om mediamakers te helpen producten te maken die een diverse samenleving in beeld brengen. 06 jul 2015 / Nancy Lievyns Visies op handicap Disability Studies doen aan onderzoek  vanuit een recente kijk op handicap Disability Studies doen aan onderzoek vanuit een recente kijk op handicap GRIP vindt het noodzakelijk dat Disability Studies in Vlaanderen verder ontwikkeld worden. Wetenschappers die werken vanuit Disability Studies kunnen namelijk een belangrijke bijdrage leveren aan een ... 17 jun 2015 / Nancy Lievyns Kijk op Handicap Visies op handicap 'De genetische revolutie' 'De genetische revolutie' Dit was de titel van een debat georganiseerd door 'De maakbare mens'. Geneticus Jean-Jacques Cassiman, ethicus Etienne Vermeersch en jurist Nick van Gelder gingen met elkaar in debat over de impact va ... 15 nov 2014 / Nancy Lievyns Kijk op Handicap Beeldvorming Verdient Kevin De Bruyne nu minder supporters? Verdient Kevin De Bruyne nu minder supporters? Met deze tweet werd enkele weken geleden de campagne voor de Special Olympics 2014 in Antwerpen aangekondigd. De European Summer Games, zoals de spelen officieel heten, gaan door van 9 tot 20 septembe ... 20 aug 2014 / Nancy Lievyns
Verberg submenu