Opinie: Echt werk voor mensen met Downsyndroom is fictie

Werk Opinie: Echt werk voor mensen met Downsyndroom is fictie

Dit opiniestuk van Patrick Vandelanotte, coördinator van GRIP, behandelt de vraag of mensen met een verstandelijke handicap wel echt werken. Aanleiding is de fictiereeks Tygtat Chocolat op één. Het opiniestuk verscheen op 14 oktober knack.be

Op zondagavond kunnen we 7 weken lang genieten van Tytgat Chocolat. Acteurs met Downsyndroom of breder acteurs met een handicap op het scherm. Hier worden zeker bakens verzet op het vlak van beeldvorming over handicap. Nog nooit kwamen mensen met Downsyndroom op zo’n manier in beeld. Maar het is interessant om even stil te staan bij wat we daar te zien krijgen: een werkplaats waar mensen met Downsyndroom tewerkgesteld worden. Werken mensen met Downsyndroom echt?

Tytgat Chocolat speelt zich af in het decor van een maatwerkbedrijf of zoals men dit tot voor kort noemde, een beschutte werkplaats. Tytgat Chocolat is fictie. Maar hoe staat het eigenlijk met de tewerkstelling van personen met een verstandelijke beperking of concreet van mensen met een Downsyndroom?

Onze stelling is dat echt werk voor mensen met Downsyndroom in Vlaanderen fictie is. Pure fictie. Want in de realiteit werken mensen met een verstandelijke handicap in Vlaanderen niet. Toch niet in de volle betekenis van het woord werken.

Inclusief werk is een recht

Onder echt werk verstaan we bij GRIP werk in een reguliere werksetting met een volwaardig arbeidscontract en een gelijkwaardige verloning. Inclusief werk noemen we dit dan.

Dit is ook waar het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap naar verwijst in artikel 27 over het recht op werk.

VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met een Handicap art. 27:

‘het recht van personen met een handicap op werk, op voet van gelijkheid met anderen; dit omvat het recht op de mogelijkheid in het levensonderhoud te voorzien door middel van in vrijheid gekozen af aanvaard werk op een arbeidsmarkt en in een werkomgeving die open zijn, waarbij niemand wordt uitgesloten, en die toegankelijk zijn voor personen met een handicap’.

 

België heeft dit VN-Verdrag acht jaar geleden geratificeerd en moet ook periodiek rapporteren aan het VN-comité in Genève welke stappen gezet worden om die rechten waar te maken.

Even wat cijfers...

Uit de inclusiespiegel 2016 van GRIP blijkt duidelijk dat de arbeidsparticipatie van personen met een arbeidshandicap in het algemeen blijft achterlopen op de algemene tewerkstelling. De werkzaamheidsgraad van personen met een arbeidshandicap schommelt momenteel rond 43,1%, heel wat lager dus dan de werkzaamheidsgraad van 77% van mensen zonder handicap.

De tewerkstelling van personen met een verstandelijke beperking ligt het laagst. Volgens een schatting slecht 5,9 % (E. Samoy, 2016). Wij houden niet van labels, maar we gaan er van uit dat dit voornamelijk mensen zijn met een ‘lichte’ verstandelijke handicap.

Volgens de schatting uit de inclusiespiegel was in 2013 ongeveer 7% van de actieve personen met een handicap aan de slag in een beschutte werkplaats.

 

Tewerkstelling van mensen met Downsyndroom in Vlaanderen = 0

Wanneer we dit even concreet maken: in Vlaanderen kennen wij geen mensen met Downsyndroom die een gewoon arbeidscontract hebben.

Het beeld dat we in Tytgat Chocolat te zien krijgen klopt zeker ook niet met de realiteit. Meer dan de helft van de werknemers van de inpakafdeling zijn mensen met Downsyndroom. In realiteit worden mensen met Downsyndroom, meer algemeen mensen met een matige of ernstige verstandelijke beperking, niet in die verhouding tewerkgesteld in een maatwerkbedrijf. De meeste personen met Downsyndroom gaan naar een dagcentrum. Vanuit de inclusiebeweging merken we de laatste jaren wel dat sommige jongeren met Downsyndroom vrijwilligerswerk of begeleid werk opnemen.

OV2 is de onderwijsvorm in het buitengewoon onderwijs die normaal gezien toeleidt naar beschutte tewerkstelling. Men stelt evenwel vast dat de relatie tussen OV2 opleiding en tewerkstelling in een maatwerkbedrijf niet zo rechtlijnig is. Zo kunnen heel wat jongeren die uitstromen uit OV2 toch niet terecht in een maatwerkbedrijf, onder meer omdat er een wachtlijst van meer dan 5000 wachtenden is ontstaan. Ook binnen maatwerkbedrijven worden er eisen gesteld aan de werknemers, waardoor de lat voor sommige mensen met Downsyndroom te hoog ligt, ondanks het werk op maat en de constante begeleiding die maatwerkbedrijven beogen.

Niels wil werken, maar…

Jasper Vloemans, een charmante jongeman met het syndroom van Down, vat zijn eerste werkdag aan. Hij ziet z’n job als inpakker bij chocoladebedrijf Tytgat Chocolat als een grote stap naar onafhankelijkheid. Een droom die werkelijkheid wordt…

Niels Q., een charmante jongeman met het syndroom van Down, ging na zijn middelbare (inclusieve) school op zoek naar werk als kinderverzorger. Hij merkte echter dat de begeleidende diensten onvoldoende inspanningen leverden om echte tewerkstelling te realiseren en steevast doorverwezen naar een dagcentrum of vrijwilligerswerk. Na tal van pogingen om een gewone, betaalde job te vinden, gooide hij de handdoek in de ring en nu doet hij drie halve dagen vrijwilligerswerk in een kinderopvang. Wegens het volledig ontbreken van ondersteuning, kan hij dit evenwel niet meer doen dan drie halve dagen per week. Niels heeft ook een droom… maar die wordt geen werkelijkheid.

Professionele acteurs ?

De meeste acteurs met een handicap in Tytgat Chocolat zijn actief bij Theater Stap. Theater Stap brengt "professioneel theater" in die zin dat theater gemaakt wordt met een professionele omkadering. Maar de acteurs van Theater Stap worden niet betaald voor hun acteurprestaties. Zij "gaan naar het dagcentrum" en de activiteit van dit dagcentrum (dagcentrum Kasteel) is theater maken. Ze ontvangen geen loon, maar een loonsvervangende tegemoetkoming. Dus geen loon naar werken.

De verantwoordelijkheid hiervoor ligt niet bij het productiehuis of bij Theater Stap, maar bij de overheid. Tot op dit moment is het immers zo dat in Vlaanderen de nodige maatregelen ontbreken om personen met een een verstandelijke handicap echt tewerk te stellen in de reguliere economie, met een loon naar werken.

Werk maken van echt werk voor personen met een handicap

Echt werk blijft voor veel mensen met een handicap in Vlaanderen fictie. De vaststelling is duidelijk. De vraag is of er ambitie is om dit te veranderen. Dit is ons niet zo duidelijk. Niemand zal het streven naar inclusie afkeuren, maar we merken dat er weinig initiatieven zijn om echte inclusie waar te maken. Het gevaar is dus dat er wel een VN-Verdrag is goedgekeurd dat het recht op werk scherp stelt, maar dat er nauwelijks stappen worden ondernomen om het waar te maken.

 

Gerelateerde artikels

Kijk op Handicap Beeldvorming Handiwatch kijkt naar Tytgat Chocolat Handiwatch kijkt naar Tytgat Chocolat Tytgat Chocolat is een fictiereeks die we vanaf begin september zeven weken lang kunnen bekijken op één (VRT). Deze road-movie brengt het verhaal van Jasper die verliefd wordt op Tina. Tina is van Kos ... 01 sep 2017 / Jos Wouters Werk Willen, mogen, kunnen, moeten werken - gespreksavond over reïntegratie Willen, mogen, kunnen, moeten werken - gespreksavond over reïntegratie GRIP vzw en GOHA (Gebruikersoverleg Handicap, Chronische Ziekte en Arbeid) organiseerden op 6 juni een informatie- en gespreksavond rond re-integratie. 27 jun 2017 / Patrick Vandelanotte Werk Hoorzitting in Senaat over tewerkstelling van personen met een handicap Hoorzitting in Senaat over tewerkstelling van personen met een handicap GRIP bracht maandag 24 april advies uit op een hoorzitting in de Senaat over de tewerkstelling van personen met een handicap. 27 apr 2017 / Patrick Vandelanotte Werk Redelijke aanpassingen Aan het werk met een handicap: redelijke aanpassingen op het werk Aan het werk met een handicap: redelijke aanpassingen op het werk Unia biedt brochure aan over redelijke aanpassingen op de werkvloer. 19 feb 2017 / Patrick Vandelanotte Werk Engagement van de Vlaamse regering en het middenveld! Engagement van de Vlaamse regering en het middenveld! Woensdag 14 december, één dag na tien jaar VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met een Handicap, ondertekenden de Vlaamse regering, de sociale partners, het Gebruikersoverleg Handicap & Arbeid en ... 19 dec 2016 / Patrick Vandelanotte Kijk op Handicap Beeldvorming "Blijf wie je bent" interview "Blijf wie je bent" interview Didier Peleman schreef een prachtig boek met gedichten en korte tekstjes. Voor GRIP is de inhoud heel bekend, want ze sluit heel nauw aan bij onze visie. Maar wat doet dit boek met iemand die niet met ... 06 dec 2016 / Katrijn Ruts Kijk op Handicap Beeldvorming Nieuwe beheersovereenkomst VRT te licht bevonden Nieuwe beheersovereenkomst VRT te licht bevonden Op 21 december 2015 ondertekenden de Minister van Media, Sven Gatz, en de Openbare Omroep de beheersovereenkomst 2016-2020. GRIP nam ze door en stelde vast dat er op vlak van de beeldvorming met betre ... 26 jan 2016 / Nancy Lievyns Kijk op Handicap Beeldvorming BReeDBeeLD - Media maken in een samenleving vol diversiteit BReeDBeeLD - Media maken in een samenleving vol diversiteit Het steunpunt Inclusief Hoger Onderwijs (SIHO) ontwikkelde een online tool om mediamakers te helpen producten te maken die een diverse samenleving in beeld brengen. 06 jul 2015 / Nancy Lievyns Kijk op Handicap Beeldvorming Verdient Kevin De Bruyne nu minder supporters? Verdient Kevin De Bruyne nu minder supporters? Met deze tweet werd enkele weken geleden de campagne voor de Special Olympics 2014 in Antwerpen aangekondigd. De European Summer Games, zoals de spelen officieel heten, gaan door van 9 tot 20 septembe ... 20 aug 2014 / Nancy Lievyns
Verberg submenu