Xena en Sara: “Sterke vrouw. Tsjakaaa!”

Ondersteuning Xena en Sara: “Sterke vrouw. Tsjakaaa!”

Xena is 20 jaar en studeert orthopedagogie aan Hogeschool UCLL. Sara is haar persoonlijke assistent. Xena: “Sara is de braafste van de wereld!” Sara: “Ik probeer de taal van inclusie uit te dragen. Dat komt enerzijds vanzelf, uit mijn buik, en is tegelijkertijd nog vaak een zoektocht.”

Eindelijk persoonlijke assistentie

Ik had Xena al op foto gezien. Haar mama Marlies sprak ik jaren geleden in het kader van ons werk over de ellenlange wachttijden voor een Persoonlijke AssistentieBudget (PAB). Xena stond maar liefst 13 jaar op de wachtlijst. De uitdaging om Xena een inclusief levenstraject te geven werd door het tekort aan ondersteuning nog veel groter. Maar vandaag hebben we het over iets positiefs: Xena heeft sinds 2017 een PAB en de aanwezigheid van persoonlijke assistenten met wie het klikt is een grote hulp.  

Ons interview gaat online door. Het is mooi weer. Ik zie op het scherm een terrastafel met daaraan Marlies, persoonlijke assistente Sara, en natuurlijk Xena zelf. In het gesprek leer ik haar kennen als een vrolijke meid met een geweldig gevoel voor humor. Als we het gesprek starten, vertellen ze mij dat Xena spaghettisaus heeft gemaakt.

GRIP: Dus jullie eten straks spaghetti, Xena? Wat heb je erin gedaan?

Xena: Straks he. Met paprika’s bij. En tomaatjes ook he. En peper. Om met kaas erbij te eten.

GRIP: Mmm, heerlijk! Zeg, hoeveel jaar ben jij nu?

Xena: 20.

GRIP: Amai, de tijd vliegt! (Xena lacht). En je bent student, heb ik gehoord. Wat leer je allemaal?

Xena: Meditatie (lacht)

Marlies: Ja, met Karen heb je meditatie geleerd, dat is waar.  

Xena: En met mama leer ik ook vanalles. En met Agogica, de studentenvereniging.

Marlies: Vertel eens aan Katrijn wat je allemaal doet voor de campus. Wat doe je hier zoal thuis?

Xena: De Hakadans.

Marlies: Laat eens zien aan Katrijn (Xena toont bewegingen).

GRIP: Waauw, dat heb ik nog nooit gezien. Mag ik dat ook eens proberen? (ik probeer). Is het zo? Je mag mij verbeteren (we maken beiden bewegingen).

Marlies: En wat roep je dan als je de Haka doet?

Xena: “Sterke vrouw!” En “tsjakaaa!” Ik kan het filmpje zoeken (zij zoekt op haar computer, maar vindt het niet)

Marlies: het staat er niet meer op denk ik. We kunnen het niet laten zien.

GRIP: Als je de Hakadans doet, voel je je dan sterk? (Xena knikt). Waauw…

Marlies: De doelstelling is inderdaad om je sterk te voelen, je groot te maken, je te laten zien, die dingen.

GRIP: Doe je het graag, Xena? (Xena knikt). Sara, ben jij er dan ook bij?

Sara: Ik ben er op andere momenten bij waarbij er veel beweging is en stemgebruik, lichaamstaal. Als er studenten bij zijn en er is een groepje dat Haka doet dan kan ik mee helpen nadenken met de groep en ik kan ook dingen voordoen. Op verschillende afstanden sta ik daarbij. Soms ook in de achteruit, als Xena zegt: “ik heb je nu niet nodig, ik kan het alleen”.

GRIP: Helpt dat voor jou, Xena? Is het leuk voor jou dat Sara daarbij is om soms te helpen?

Xena: Ja. En mama dan, die helpt ook.

Sara: Maar soms wil je eens alleen he?

Xena: Ja. (richt zich naar Marlies) Mama, jij bent heel lief.

Marlies: Danku lieve schat

GRIP: Mama helpt jou ook heel veel, he, dat is waar.

Xena bij bord over de opleiding Orthopedagogie aan de Hogeschool in Hasselt

Studeren en assisteren

Xena bij bord over de opleiding Orthopedagogie aan de Hogeschool in Hasselt

Xena bij bord over de opleiding Orthopedagogie aan de Hogeschool in Hasselt

GRIP: Je studeert orthopedagogie aan de Hogeschool Hasselt?

Xena: Ja. UCLL

GRIP: Volg je dan les in grote lokalen met veel mensen?

Xena: in dagen.

Marlies: De aula’s zijn niet doorgegaan door corona. Dus ze heeft heel veel digitaal les gehad en is weinig op de campus geweest. De lessen over vaardigheden zijn wel meer in groep doorgegaan.

GRIP: Sara, ben jij er dan bij als Xena les volgt via de computer? Zit jij dan naast haar, zoals nu?

Sara: Meer uit beeld. Als de docent iets zegt dat ze niet begrijpt, dan vraag ik om te herhalen. Soms vraag ik ook wel eens het woord, als Xena ook op een vraag kan antwoorden en ze haar hand niet meteen opsteekt. Soms moet ik snelheid maken en in de actie gaan. Want met de computer gaat alles sneller, dat is anders dan in de les. De interactie tussen de studenten en de docenten is moeilijker. Xena was wel een voorbeeld. Ze zette altijd haar camera en haar microfoon aan. Dat was voor de docenten heel aangenaam. En daardoor gingen ook andere studenten hun camera en microfoon aanzetten.  

GRIP: Dat is mooi. Xena, ken jij de namen van de andere studenten in je klas?

Xena: Veel jongens. Vijf jongens

Marlies: Ook in het contacten maken heeft corona bemoeilijkt. Ik had er niet bij stilgestaan, maar eigenlijk hebben die jongeren elkaar leren kennen op de campus met mondmasker op. Als ze dan later in beeld kwamen bent dan is het zonder mondmasker en dan was het moeilijker voor Xena om de andere studenten te herkennen.

Sara: als we haar klasgenoten op Instagram en facebook had toegevoegd dan herkende ze die niet, maar als ik mijn hand voor hun mond hield dan herkende zij ze wèl.

Marlies: Los daarvan, ik denk dat de verbindingen naar haar toe vooral gemaakt zijn met de studenten waar ze groepswerkjes mee gedaan heeft, die buiten de campus afspraken, bijvoorbeeld voor de Hakadans. Daar is er meer verbinding gegroeid. Van haar naar de jongeren en van de jongeren naar haar toe.

Xena en een vriendin wandelen door winkelstraat

Op stap

Xena en een vriendin wandelen door winkelstraat

Xena en een vriendin wandelen door winkelstraat

GRIP: Ondersteunt Sara jou bij de groepswerkjes? Gaat zij mee naar de groepjes?

Xena: Ja. Sara brengt mij met de auto. Of als ik ga shoppen met Ksenija.

GRIP: Dat is handig.

Xena: Met mijn peter ga ik ook shoppen. Kleren kopen. Eten, wafels en ijsjes eten, iets drinken, cola drinken. Bier… (lacht). Sara blijft dan thuis.

Sara: Als ze met peter gaat dan hoef ik haar niet te brengen of te halen. Als het met haar vriendinnen is, wel. Dan breng ik haar en dan is het afhankelijk van of Xena wil dat ik in de buurt blijf en meega. Of als ze naar Hasselt ga, dat ze dan zelf iets gaan drinken en dat ze me kan bellen als er iets is of als het tijd is om haar te halen. Meestal ga ik niet mee shoppen. Ik geef ook mijn gsmnummer aan de vriendinnen voor als zij het nodig hebben, dan kunnen ze mij ook bellen. (Xena begroet ondertussen haar papa die passeert uitbundig)

Xena in bumperbal

Bumperballen

Xena in bumperbal

Xena in bumperbal

GRIP: Wat voor dingen doe je in Agogica, de studentenvereniging? Zeg wat een moeilijke naam, he!

Xena: (lacht) Ja, een moeilijke naam. We geven cadeautjes aan elkaar, bij kerst of een verjaardag. Ik ga ook eten brengen.

Sara: Eten brengen doe je ook, dat klopt. Maar dat is iets anders, dat is je vrijwilligerswerk. (Sara wendt zich tot mij) Dat is “Halen helpt”. Dan mag ze voedselpakketten ophalen en die aan de huizen rondbrengen.

Xena: En de bumperballen.

Sara: Dat is een grote plastieken bal die opgeblazen wordt en dan kan je spelletjes spelen.

GRIP: Was Sara ook bij de bumperballen? Ging zij daar dan ook in?

Xena: Ja (begint hard te lachen)

Sara: Ik heb Xena in een bumperbal geholpen en dan vroeg Xena of ik dat ook eens wou doen om eens met haar te botsen, en dan heb ik dat toch ook maar eens gedaan om de ervaring te hebben, en dan hebben we samengespeeld, heel hard gebotst en heel hard gelachen (lachen allebei).

Xena op een activiteit van studentenvereniging Agogica

Vrienden maken

Xena op een activiteit van studentenvereniging Agogica

Xena op een activiteit van studentenvereniging Agogica

Xena: Picnicken.

Sara: Dat was met corona een heel toegankelijke activiteit, buiten en zonder mondmasker (Xena knikt)

Xena: Een barbecue.

Sara: Op het einde van het jaar. Er was ook een feestje na.

Xena: En Kubb spelen op de barbecue. Dat was ook leuk.

GRIP: Ik heb dat nog nooit gedaan. Maar als jij zegt dat het leuk is, dan ga ik het toch eens moeten proberen. Dan moet ik eerst mensen vinden die dat wel eens doen.

Sara: Ik denk dat je al iemand gevonden hebt… (Xena knikt instemmend)

Xena: en pikachu

Sara: ja, ze hebben ook een wandeling georganiseerd, de schachten, en Xena heeft dat mee georganiseerd. Samen op café gaan, dat is ook belangrijk (Xena lacht en knikt).

GRIP: Waauw, super. Je kan op die manier wel vrienden maken, als je zo veel dingen samendoet? Heb je al vrienden gemaakt bij agogica?

Xena: (heel beslist) Ja. Joran en Julie en Vanessa… Sara gaat mee als ondersteuner.

Sara: Ja, dan motiveer ik Xena om bij een groepje te gaan staan, ik stel wat vragen om het gesprek op gang te trekken en dan doe ik een stap achteruit, en als iemand iets niet goed begrijpt dan zeg ik kom het maar vragen als je iets niet begrijpt. Maar het meeste komt uit Xena zelf.

GRIP: Goed dat Sara erbij is om te ondersteunen als het nodig is. Zelf vind ik het niet zo gemakkelijk om bij een groep nieuwe mensen zelf te beginnen te praten. Ik wacht af.  

Xena: Ik kan dat wel. Ik durf iemand aanspreken die ik niet zo goed ken.

Sara: Xena is best wel vlot, vind ik.

Sara assisteert Xena bij aangepaste lessen

Aangepaste leerstof

Sara assisteert Xena bij aangepaste lessen

Sara assisteert Xena bij aangepaste lessen

GRIP: Xena, moet je voor je opleiding orthopedagogie ook thuis studeren of huiswerk maken?

Xena: (beslist) ja. Groepswerkjes.

Sara: of een genogram maken, dat is een stamboom. Papers maken.

GRIP: Vind je dat leuk om voor de campus te werken thuis?

Xena: (lacht) Ja. Sara kan mij daar wel bij ondersteunen. Dat is leuk (lacht tevreden)

Sara: Ik vind dat ook wel leuk

Xena: En mama dan?

GRIP: Ben jij daar ook bij Marlies? (Xena en Sara lachen)

Marlies: Nee, daar ben ik niet bij. De actieve uitwerking is voor Xena en Sara.

GRIP: Misschien leer jij ook nog iets uit Xena’s huiswerk, Sara?

Sara: Ik heb de opleiding zelf gedaan, ik leer het nu nog een keer.

Marlies: Ik denk dat Sara het nu leert vanuit een ander gezichtsveld. Dat is het grote verschil. Plus we proberen om dingen uit de opleiding op maat van Xena te brengen. We kijken vanuit de doelen van Xena en passen aan. De studenten en docenten zien dat. Voor de docenten is het belangrijk om te zien wat de doelen van Xena zijn en wat belangrijk is om daaraan te kunnen werken. Ze leren vanuit de doelen van Xena zelf te werken. Op die manier is het meteen een voorbeeld van wat belangrijk is als orthopedagoog, onder meer om dingen aan te passen en op maat te werken.

Xena

Mogen zijn wie je bent

Xena

Xena

GRIP: Wat willen jullie zelf graag nog vertellen?

Marlies: Ik wil graag iets toevoegen vanuit mijn invalshoek. Je weet hoe we geijverd en gevochten hebben om dat PAB-budget te krijgen, en hoe lang we er op hebben moeten wachten. Vorig jaar in het begin van het jaar hebben we samengezeten om na te gaan hoe Xena de toekomst ziet, wat haar droom is. We zijn vanuit een brainstorm heel ruim vertrokken en hebben dan beslist om de stap naar de hogeschool te zetten. Het is omdat we wisten dat er een persoonlijke assistent is om te ondersteunen dat we als ouders ook durfden te springen. We hebben heel erg gezocht naar een context waar Xena mocht zijn wie ze is met haar talenten en haar beperkingen en van waaruit ze leerkansen kan krijgen. Wetende dat er een persoonlijke assistent is die taal kan geven aan haar, die een brug kan zijn voor haar, dat maakt dat je die stappen ook kan en durft zetten. Dat is heel belangrijk.

Als je in de geschiedenis kijkt dan hebben we in onze dagelijkse zoektocht naar inclusie zoveel situaties meegemaakt waarin Xena níet mocht zijn wie ze was, geen kansen kreeg, waarin er leugens zijn verteld, waarin ze zelfs weggestopt is op sommige momenten. Ik voelde: het is genoeg geweest. Ik wil een context voor Xena waarbij ik de geruststelling heb dat ze er mag zijn, dat ze mag gezien worden. Dat is iets wat we willen voor onze kinderen. Dat is naar mijn aanvoelen heel belangrijk. Ik hoor soms dat mensen persoonlijke assistentie gelijkstellen aan inclusie en dat klopt niet, vind ik. Het is een genuanceerd verhaal. In bepaalde situaties alleen zijn heeft haar ook een stuk autonomie geleerd. Maar persoonlijke assistentie is in mijn ervaring wel heel belangrijk voor inclusie, onder meer als steun, om te durven stappen te zetten, en het geeft heel veel leerkansen.

Sara, persoonlijke assistente van Xena

“Het is iets dat vanuit je buik komt”

Sara, persoonlijke assistente van Xena

Sara, persoonlijke assistente van Xena

GRIP: Sara, wat ervaar jij als belangrijk in het werken als persoonlijke assistent?

Sara: Het is een oefening. Het is iets dat vanuit je buik komt. En ik ben heel blij dat ik deze kans heb gekregen van Xena en Marlies. Het gaat aan de ene kant wel vanzelf, maar het is ook een lerend proces, inclusief werken. Ik ben begonnen als jobstudent en heb de visie helemaal geleerd van Marlies. Ik ben er ook nog lerend in, maar ik vind het heel fijn om Xena te helpen kansen te geven. Ik vind het fijn dat zij in de kijker staat en dan ben ik fier op wat zij bereikt heeft met een beetje hulp daarbij. Het is natuurlijk ook een uitdagende job omdat je telkens nieuwe obstakels tegenkomt. Bijvoorbeeld nieuwe dingen leren, iets nieuw zoeken, hoe gaan we dat aanpakken, kunnen we dat op maat van Xena maken. Soms ook minder leuke obstakels zoals voelen dat je ergens niet welkom bent, ofzo.

Marlies: De taal van inclusie uitdragen, dat is een hele uitdaging. Sara is daar heel goed in.

Sara: Het is een hele uitdaging. Ik voel het wel, maar ik verwoord het nog niet zo goed altijd. Ik kan met Xena heel goed inclusief denken en met situaties om te gaan, maar het is nog zoeken om het met de juiste woorden naar voren te brengen, naar buiten toe, naar anderen. Daarin kan ik nog verder leren.

Marlies: Een voorbeeld: soms voelt Sara dat het niet oké is, maar is het nog moeilijk om er de duim op te leggen wàt er precies niet oké is. Dan moeten we dat even bespreken: wat doe je daar nu mee. Als het gaat over een mail die gestuurd moet worden, is het zoeken: waar leg ik het accent nu, wat is de taal nu die ik moet gebruiken? (Sara knikt)

GRIP: Communicatie is een vak apart. Iets op de juiste manier zeggen, dat het authentiek is, en goed voor Xena, en goed voor jou, en zodat anderen het goed begrijpen, en dat het dan nog eens het goede effect heeft, dat zijn veel dingen tegelijkertijd.

Xena werkt aan een taakje voor de campus

Werken op de campus: “Natúúrlijk gaat Sara mee!”

Xena werkt aan een taakje voor de campus

Xena werkt aan een taakje voor de campus

Is er nog iets dat jij wil zeggen tegen mij, Xena? Misschien iets over je werk op de campus?

Xena: Ja, mijn werk.

Sara: het is een stage, een soort van vrijwilligerswerk, helpen in de mediatheek, of op de campus zelf, plantjes water geven, lamineren, allerlei logistiek werk eigenlijk he. Dat is door corona wel minimaal geweest (Xena knikt ondertussen).

GRIP: Gaat Sara dan ook mee als je gaat werken op de campus?

Xena: (verontwaardigd) Natúúrlijk gaat Sara mee. Mama blijft thuis. Mama mag niet mee. Mama moet voor de honden zorgen. Die stapt niet goed. Het pootje is krom. Ze kan de trap niet op. Ze heeft pijn.     

Marlies: Onze hond heeft een infarct gehad waardoor ze verlammingsverschijnselen heeft.

GRIP: Heb je nog een droom voor de toekomst, later? Waar droom je van?

Xena: Dromen van mama. En van Sara. Sara is de braafste van de hele wereld.

GRIP: Sara, ik denk dat Xena jou graag ziet!

Sara: Maar ik zie Xena ook graag hoor.

Marlies: Ik heb ondertussen nog iets gezocht om te laten zien. Niet de Hakadans, maar iets anders. (speelt een filmpje af. Op het scherm zie ik drie mensen die allerlei bewegingen maken. Het lijkt of ze iets oppakken, ermee ronddraaien, iets ergens af trekken). Ze zijn aan de slag in de tuin.  

Xena: Hier in het midden sta ik. Ksenija, mijn vriendin, heeft meegedanst.

GRIP: Je hebt heel lang haar zie ik, en een mooie broek aan. (Xena lacht). Sara, ben jij daar ook bij?

Sara: Nee, ik was toen op stage. Ik ben van september tot eind december begin januari op stage geweest. De assistente die toen mee was stond te filmen. Toen was er een andere assistente, maar die is ondertussen gestopt. (Xena knikt)

Xena neemt pauze met klas, Sara kijkt toe vanuit raam

Aanwezig op de achtergrond

Xena neemt pauze met klas, Sara kijkt toe vanuit raam

Xena neemt pauze met klas, Sara kijkt toe vanuit raam

GRIP: Zou het heel moeilijk zijn om dit zonder assistent te doen?

Marlies: (knikt) Voor de openheid is het belangrijk. De meisjes willen het wel, maar dat moet ook georganiseerd worden. Ze zeiden in het begin van het schooljaar dat het moeilijk was voor hen dat de assistent te veel tussen hen en Xena in stond. Het is dus belangrijk dat de assistent een stap achteruit doet. Dat de verbinding kan komen tussen de personen waar het moet tussen zijn. Anders komt er geen verbinding.

Sara: Ik denk dat ik weet wat de droom is van Xena in de toekomst. En dat is naar feestjes en TD’s gaan, met de studenten. (Xena knikt)

Xena: Hola (kijkt op computer naar foto’s). Deze foto: Dat zijn mijn vrienden van het kamp.

Marlies: Dat was een kamp van Jong KVG . We zijn ook gaan kennis maken met ONT, Onze Nieuwe Toekomst . Als mama kan ik moeilijk naar feestjes of een kamp meegaan. Ik kan wel helpen om te proberen Xena te laten aansluiten bij Onze Jonge Toekomst . Dat zijn allemaal jonge mensen, een groep van Onze Nieuwe Toekomst.

Xena en Sara

Dromen laten uitkomen

Xena en Sara

Xena en Sara

GRIP: Als je naar feestjes zou gaan, is dat met Sara, of alleen, of met mama?

Xena: Dan is dat met Sara. Dat is een droom van Sara.

Sara: Dat is niet een droom van mij. Allee, misschien een beetje.

GRIP: Dans jij graag, Sara?

Sara: Ça va wel. (Xena lacht) Met Xena wel.

GRIP: Dat gaat lukken! Zullen we hier onze film stoppen? Ik wens jullie smakelijk eten met die lekkere spaghettisaus!

Xena: Ik ga content zijn. Daag!

Gerelateerde artikels

Gelijke kansenbeleid Mensenrechten VN-Verdrag Persbericht na de Freedom Drive Protestmars 2022 Persbericht na de Freedom Drive Protestmars 2022 Eurocommissaris Helena Dalli ontmoet de demonstranten in de gietende regen en onderstreept het belang van de betoging. 28 sep 2022 / Katrijn Ruts Inkomen Mensenrechten Wonen Ondersteuning VN-Verdrag Persbericht Freedom Drive 2022 Persbericht Freedom Drive 2022 Vandaag betogen honderden personen met een handicap in Brussel in de Freedom Drive. "Wij willen ons leven in eigen handen hebben" 27 sep 2022 / Katrijn Ruts "Wordt de Septemberverklaring een verklaring voor inclusie?" "Wordt de Septemberverklaring een verklaring voor inclusie?" "We denken van niet. En toch is er een bredere politieke koerswijziging nodig!" Nadia Hadad en Viviane Sorée op Knack.be. 26 sep 2022 / Katrijn Ruts Inkomen Mensenrechten Wonen Ondersteuning VN-Verdrag "Ik wil mijn vrijheid terug!" "Ik wil mijn vrijheid terug!" Herman Hillen getuigt over institutionalisering. GRIP: “Dit is geen ver van mijn bed show. Vlaanderen moet dit stoppen”. 25 sep 2022 / Katrijn Ruts Gelijke kansenbeleid Mensenrechten VN-Verdrag "Er zijn geen excuses om er eindelijk aan te beginnen" "Er zijn geen excuses om er eindelijk aan te beginnen" We tellen af naar DE betoging van het jaar voor de rechten van personen met een handicap. Heel hard nodig, getuigt Eddy Schelfhout. 22 sep 2022 / Katrijn Ruts Mensenrechten Wonen VN-Verdrag Eisenpakket van ENIL voor Freedom Drive 2022 Eisenpakket van ENIL voor Freedom Drive 2022 "We hebben recht op onafhankelijk leven. Politici, maak het waar!" Ontdek ENIL's eisen voor Europa en onze regeringen. 21 sep 2022 / Katrijn Ruts Gelijke kansenbeleid Mensenrechten Ondersteuning VN-Verdrag "Kiezen voor inclusie is een helse job" "Kiezen voor inclusie is een helse job" Bruzz interviewde Nadia Hadad, co-voorzitter van ENIL vzw die op 27/09 in Brussel een betoging voor het recht op een onafhankelijk leven organiseert. 20 sep 2022 / Katrijn Ruts Mensenrechten Wonen Ondersteuning VN-Verdrag Is dit een feestje waard? Is dit een feestje waard? 50 jaar Onafhankelijk Leven en 10 x Freedom Drive: dat moet gevierd worden! Of toch niet? Schrijf 27 september in je agenda! 12 sep 2022 / Katrijn Ruts Mensenrechten Wonen VN-Verdrag Broodnodige richtlijnen van de VN rond deïnstitutionalisering af en online! Broodnodige richtlijnen van de VN rond deïnstitutionalisering af en online! Goed nieuws en hard nodig, vindt GRIP, want er gebeurt te weinig om het recht op een onafhankelijk leven mogelijk te maken. 09 sep 2022 / Katrijn Ruts Ondersteuning ONTmoetingscafé: thema coaching en ondersteuning ONTmoetingscafé: thema coaching en ondersteuning Zaterdag 24 september 2022, 14u-17u 06 sep 2022 / Patrick Vandelanotte Mensenrechten Ondersteuning VN-Verdrag Ziet Hilde Crevits kinderen liever in instellingen dan thuis? Ziet Hilde Crevits kinderen liever in instellingen dan thuis? Kiezen voor inclusie voor je kind met een handicap wordt nog steeds bemoeilijkt. Wat doet welzijnsminister Crevits? 12 aug 2022 / Katrijn Ruts Inkomen Wonen Ondersteuning "Ik voel me bestolen door het VAPH" "Ik voel me bestolen door het VAPH" Herman Hillen wacht al 5 jaar op PVB en woont ondertussen noodgedwongen in een rusthuis dat te duur is voor zijn pensioen. 01 aug 2022 / Katrijn Ruts Mensenrechten Ondersteuning "Minister Crevits breekt recht op ondersteuning verder af" "Minister Crevits breekt recht op ondersteuning verder af" Een experiment met de 1100 langst wachtenden in prioriteitengroep 2 moet uitwijzen of een half budget volstaat. 25 jul 2022 / Katrijn Ruts Mensenrechten Ondersteuning Niets meer en ook niets minder Niets meer en ook niets minder @N-VA en alle andere politieke partijen: de te kleine koek herverdelen onder te veel hongerige monden is NIET de goede weg. 30 jun 2022 / Katrijn Ruts Mensenrechten Ondersteuning VN-Verdrag Draagt de wachtlijst bij aan ondraaglijk lijden? Draagt de wachtlijst bij aan ondraaglijk lijden? Groot dossier in De Standaard met getuigenissen. Belang van ondersteuning voor wachtenden overduidelijk. 15 jun 2022 / Katrijn Ruts Ondersteuning Beke en handicap: van de regen in de f(l)op Beke en handicap: van de regen in de f(l)op Wouter Beke breekt de toch al wankele basis voor het recht op ondersteuning verder af. Waar blijft scherpe kritiek en protest? (foto: www.sclera.be) 11 mei 2022 / Katrijn Ruts Ondersteuning Verbetering in wachtlijst nog niet vast te stellen Verbetering in wachtlijst nog niet vast te stellen Wordt de wachtlijst een beetje korter? Wat leren de cijfers ons? (foto: www.sclera.be) 06 mei 2022 / Katrijn Ruts Wouter Beke negeert de rechten van mensen in prioriteitengroepen 2 en 3 Wouter Beke negeert de rechten van mensen in prioriteitengroepen 2 en 3 GRIP roept op om de rechten van de mensen in prioriteitengroepen 2 en 3 juist waar te maken. 19 apr 2022 / Katrijn Ruts Mensenrechten Ondersteuning Rechters nodig om het recht op ondersteuning te beschermen Rechters nodig om het recht op ondersteuning te beschermen 15 apr 2022 / Patrick Vandelanotte Mensenrechten Ondersteuning “Gevolg actualisering: lagere persoonsvolgende budgetten” “Gevolg actualisering: lagere persoonsvolgende budgetten” De draagwijdte van de aanpassing van de PVB’s voor wie op de wachtlijst staat, wordt nog duidelijker nu de eerste cijfers binnen zijn. 28 mrt 2022 / Katrijn Ruts Persoonlijke assistentie in 1 minuut Persoonlijke assistentie in 1 minuut Kan je verwoorden wat persoonlijke assistentie betekent voor jou... in slechts 1 minuut ?! 15 mrt 2022 / Katrijn Ruts Mensenrechten Ondersteuning Op naar de hoorzitting bij de Raad van State! Op naar de hoorzitting bij de Raad van State! De volgende horde in onze juridische actie #neetegennógminder is genomen. Lees hier de laatste update. 09 feb 2022 / Lynn Formesyn Ondersteuning Zuurstof voor de toekomst Zuurstof voor de toekomst Over inclusie, de zoektocht naar een persoonlijke assistent en boodschappen voor Minister Beke. 22 dec 2021 / Katrijn Ruts Ondersteuning Zo sluiten we onze campagne 20 jaar Persoonlijke Assistentie af Zo sluiten we onze campagne 20 jaar Persoonlijke Assistentie af Na een campagnejaar met maandelijkse duo-interviews overhandigen we een brochure met boodschap aan de minister van Welzijn. 15 dec 2021 / Katrijn Ruts Ondersteuning Onderzoek over persoonlijke assistentie Onderzoek over persoonlijke assistentie Onderzoekers van de AP Hogeschool Antwerpen zoeken tegen 12 januari mensen die willen meewerken aan een onderzoek over persoonlijke assistentie. 25 nov 2021 / Katrijn Ruts Ondersteuning 20 jaar Persoonlijke Assistentie: Hana en Silvia 20 jaar Persoonlijke Assistentie: Hana en Silvia Hana is zeven en communiceert met gebaren en een spraakcomputer. Silvia ondersteunt haar om te leren en echt te kunnen meedoen in de gewone school. 15 nov 2021 / Katrijn Ruts Ondersteuning Volgende stap in de juridische actie tegen de actualisering Volgende stap in de juridische actie tegen de actualisering Opnieuw stapt een groep personen met een handicap naar de Raad van State om de vermindering van hun budget aan te vechten. Daarmee wordt onze roep om de 'actualisering' nietig te verklaren luider en k ... 27 okt 2021 / Lynn Formesyn Ondersteuning 20 jaar Persoonlijke Assistentie: Muriel en Freija 20 jaar Persoonlijke Assistentie: Muriel en Freija Muriel: “Persoonlijke assistentie heeft mijn leven volledig veranderd”. Freija: “Het is een heel zinvolle job die me veel voldoening geeft” 15 okt 2021 / Katrijn Ruts Ondersteuning Persoonlijke assistentie: wettelijk geregeld Persoonlijke assistentie: wettelijk geregeld Al 20 jaar krijgen mensen met een handicap in Vlaanderen via persoonlijke assistentie grip op het eigen leven. 22 sep 2021 / Katrijn Ruts Ondersteuning #Neetegennógminder: steun onze juridische actie! #Neetegennógminder: steun onze juridische actie! Geef mensen met een handicap recht van spreken! 29 jun 2021 / Lynn Formesyn Ondersteuning Persoonlijke Assistentie 20 jaar: ‘Ik ben geen kostenpost, ik ben een investering waard’ Persoonlijke Assistentie 20 jaar: ‘Ik ben geen kostenpost, ik ben een investering waard’ Maandelijks interviewt GRIP een budgethouder én een persoonlijk assistent om de meerwaarde van deze zelfgestuurde vorm van ondersteuning in de verf te zetten. Deze keer doen Glenn en Kenny samen hun v ... 16 jun 2021 / Lynn Formesyn Mensenrechten Ondersteuning Stap jij mee met GRIP naar de Raad van State? Stap jij mee met GRIP naar de Raad van State? Mensenrechtenorganisatie GRIP onderzoekt samen met Progress Lawyers Network een stap naar de Raad van State voor de nietigverklaring van een besluit van de Vlaamse Regering dat de rechten van een groe ... 09 jun 2021 / Lynn Formesyn Ondersteuning Leven on hold: vinden we dat normaal voor mensen met een handicap? Leven on hold: vinden we dat normaal voor mensen met een handicap? De gelatenheid over de wachtlijsten is groot. Lees onze opinie. 31 mei 2021 / Lynn Formesyn Ondersteuning Persoonlijke Assistentie 20 jaar: 'Mijn handen en voeten: zonder persoonlijk assistent heb ik geen bewegingsvrijheid' Persoonlijke Assistentie 20 jaar: 'Mijn handen en voeten: zonder persoonlijk assistent heb ik geen bewegingsvrijheid' 18 mei 2021 / Lynn Formesyn Ondersteuning Persoonlijke Assistentie 20 jaar: Geen eenzaam isolement dankzij persoonlijke assistentie Persoonlijke Assistentie 20 jaar: Geen eenzaam isolement dankzij persoonlijke assistentie Monique Van den Abbeel en vrijwilliger Lieven Debrauwer reflecteren samen over de meerwaarde die persoonlijke assistentie in hun leven brengt. 15 apr 2021 / Lynn Formesyn Ondersteuning Waarom blijft 'de wachtlijsten aanpakken' zo pijnlijk ondermaats? Waarom blijft 'de wachtlijsten aanpakken' zo pijnlijk ondermaats? Hannah (27) en haar ouders Marjan en Guy wachten al jaren op een budget en verkijken daardoor mooie kansen op een verderzetting van een inclusief leven. Hoe zwaar de impact daarvan kan zijn, hoor je i ... 02 apr 2021 / Lynn Formesyn Ondersteuning VN-Verdrag Persoonlijke Assistentie 20 jaar: Gabria en Nena Persoonlijke Assistentie 20 jaar: Gabria en Nena Gabria Vermeir en haar assistente Nena Baerbier delen met ons hoeveel meerwaarde het kunnen inzetten van een persoonlijk assistentiebudget (PAB) al heeft gebracht in het leven van een jongevrouw met h ... 15 mrt 2021 / Lynn Formesyn Ondersteuning Met persoonsvolgende budgetten kan je niet zomaar spelen Met persoonsvolgende budgetten kan je niet zomaar spelen GRIP vraagt de Vlaamse Regering om verduidelijking inzake hun plannen om de toegekende persoonsvolgende budgetten (PVB's) van mensen op de wachtlijst zomaar aan te passen aan de nieuw ingevoerde budge ... 16 feb 2021 / Lynn Formesyn Ondersteuning VN-Verdrag Persoonlijke Assistentie 20 jaar: Nadia en Nabil Persoonlijke Assistentie 20 jaar: Nadia en Nabil Nadia Hadad en haar assistent Nabil Barssa reflecteren naar aanleiding van de twintigste verjaardag van het Persoonlijk Assistentiebudget (PAB) over het belang van zelfgestuurde ondersteuning. 15 feb 2021 / Lynn Formesyn Persoonlijke Assistentie 20 jaar: Lies en Hilde Persoonlijke Assistentie 20 jaar: Lies en Hilde Precies een maand geleden vierden we de 20ste verjaardag van Persoonlijke Assistentie in Vlaanderen. Lies: “Door persoonlijke assistentie heb ik een leven zoals jij." 15 jan 2021 / Katrijn Ruts Persoonlijke Assistentie 20 jaar: Dominiek en Lana Persoonlijke Assistentie 20 jaar: Dominiek en Lana 15 december 2000: Met het PAB-besluit opende de toenmalige Vlaamse Regering de weg naar vrijheid en inclusie. Dominiek: "Het was voor mij een openbaring." 15 dec 2020 / Katrijn Ruts Aftrap Campagne 20 jaar Persoonlijke Assistentie Aftrap Campagne 20 jaar Persoonlijke Assistentie Voorzitter van GRIP Luc Demarez op 20-jarig bestaan van het PAB: "Persoonlijke assistentie is de weg naar vrijheid... maar nog te onbekend en onbemind" 15 dec 2020 / Katrijn Ruts Ministers laten veertigers, vijftigers en zestigers jaren in rusthuizen zitten. Ministers laten veertigers, vijftigers en zestigers jaren in rusthuizen zitten. Joke (40) en Herman (62) wonen in een woonzorgcentrum omdat ze op de wachtlijst staan voor een PVB. GRIP sprak met hen. 25 nov 2020 / Katrijn Ruts Persoonlijke assistent: over een topjob gesproken Persoonlijke assistent: over een topjob gesproken Met haar budget in de hand kon Gabria (20 jaar) Nena aanwerven. Zij bouwt nu elke dag aan haar eigen leven. 13 okt 2020 / Katrijn Ruts "Onze regeringen moeten recht op ondersteuning respecteren" "Onze regeringen moeten recht op ondersteuning respecteren" Hoe verging het personen met een handicap tijdens het coronabeleid? Daarover ging het deze maand in het Vlaams Parlement. Wat vindt GRIP? 28 sep 2020 / Katrijn Ruts Mensenrechten Ondersteuning Wachtlijsten voor personen met een handicap: een pure schending van de mensenrechten… maar in Vlaanderen is dat geen probleem dat opgelost moet worden Wachtlijsten voor personen met een handicap: een pure schending van de mensenrechten… maar in Vlaanderen is dat geen probleem dat opgelost moet worden We zeggen het bewust laconiek. Er is weer even aandacht voor de wachtlijsten voor zorg en ondersteuning van personen met een handicap. Vorige week kwam dit aan bod in de coronacommissie van het Vlaams ... 23 sep 2020 / Patrick Vandelanotte "Nu kan ik nog van mijn oren maken" "Nu kan ik nog van mijn oren maken" Herman woont noodgedwongen in een woonzorgcentrum omdat zijn persoonsvolgend budget uitblijft. Maar hij laat van zich horen, deze keer op sociaal.net! 03 sep 2020 / Katrijn Ruts Mijn kot, mijn leven: ook voor personen met een handicap Mijn kot, mijn leven: ook voor personen met een handicap Er ontbreekt een puzzelstuk in de gesprekken over de situatie van mensen in een woonrzorgcentrum, schrijven GRIP en ENIL op Knack.be 27 aug 2020 / Katrijn Ruts Open brief voor Maggie De Block: Dringend een toegewijde verpleegkundige gezocht Open brief voor Maggie De Block: Dringend een toegewijde verpleegkundige gezocht Nadia Hadad is mensenrechtenactiviste en strijdt voor het recht op een onafhankelijk leven. 09 jul 2020 / Katrijn Ruts Inkomen Wonen "Plots is er voor alles en nog wat geld, maar niet voor mijn persoonsvolgend budget" "Plots is er voor alles en nog wat geld, maar niet voor mijn persoonsvolgend budget" Herman Hillen (slechts 62 jaar) woont noodgedwongen al bijna 3 jaar in een woonzorgcentrum. Met een eigen ondersteuningsbudget zou hij nochtans zelfstandig kunnen gaan wonen, getuigt hij in Humo. 18 jun 2020 / Katrijn Ruts Minister Beke in De Zevende Dag Minister Beke in De Zevende Dag De uitzending van 8 maart 2020 riep veel bedenkingen op bij GRIP. We bezorgden ze aan De Zevende Dag, Ombudsman Tim Pauwels en de Diversiteitsdienst van de VRT. 11 mrt 2020 / Katrijn Ruts Ondersteuning Word vrijwilliger in het Netwerk Ondersteuningsbeleid Word vrijwilliger in het Netwerk Ondersteuningsbeleid 05 mrt 2020 / Marie Aeles Valentijn: weinig liefde voor eigen regie Valentijn: weinig liefde voor eigen regie 14 februari 2020: De Morgen meldt dat 735 mensen hun persoonsvolgend budget verliezen. GRIP reageert met een lezersbrief. 17 feb 2020 / Katrijn Ruts Eindelijk eerste stappen richting recht op PAB! Eindelijk eerste stappen richting recht op PAB! Gabria (19) zal na 16 jaar wachten haar PAB krijgen. Minister Vandeurzen kent voor het eerst PAB's toe aan de langst wachtende kinderen. 22 mrt 2019 / Katrijn Ruts VN-Verdrag Bedenkingen GRIP bij witte woede Bedenkingen GRIP bij witte woede 22 februari 2019 - de drie vakbonden van de non-profit betogen in Brussel. Ze willen geen persoonsvolgend budget voor kinderen met een handicap. We leggen uit waarom we dit betreuren op www.dewereldmo ... 22 feb 2019 / Katrijn Ruts Laatste kans voor Jo Vandeurzen? Laatste kans voor Jo Vandeurzen? Er komt véél plaats vrij in internaten: ter waarde van 28 miljoen euro. Genoeg om ervoor te zorgen dat geen kind nog langer dan 2 jaar op de wachtlijst staat. Maar heeft hij de politieke moed? 21 feb 2019 / Katrijn Ruts Paul kreeg vleugels door het PAB Paul kreeg vleugels door het PAB Het Nieuwsblad praatte met Hetty en Paul Pasteels. Paul kon dankzij zijn PAB op zichzelf gaan wonen. Hetty legt de link naar de witte woede van 22 februari. 21 feb 2019 / Katrijn Ruts Ondersteuning Wachttijd voor PAB vier keer langer Wachttijd voor PAB vier keer langer ... dan voor een voorziening. Dat is een van de trieste conclusies uit het Jaarverslag Jeugdhulp. 09 okt 2018 / Katrijn Ruts Alle beloftes ten spijt Alle beloftes ten spijt 10 juli 2018, Vlaams Parlement: de persoonsvolgende financiering voor minderjarigen komt er NIET deze legislatuur. Zelfs een engagement om de lang wachtende kinderen hun PAB te geven blijft uit. 12 jul 2018 / Katrijn Ruts Ondersteuning "Wij kunnen niet staken" "Wij kunnen niet staken" Gabria is 18 jaar en wacht al 15 jaar op een PAB. Zij heeft geen grote lobby-organisaties zoals instellingen of vakbonden achter zich. "Als ik in de keuken op de grond ga zitten, heeft enkel mijn doch ... 17 mei 2018 / Katrijn Ruts Ondersteuning Alarm kinderrechten / PAB ! Alarm kinderrechten / PAB ! Crisisvergadering dinsdag 24 april 18u bij GRIP. Kom af, we hebben je nodig! Oproep aan iedereen die bezorgd is over de ellenlange wachttijden voor persoonlijke assistentie voor inclusie van onze kind ... 16 apr 2018 / Katrijn Ruts Ondersteuning PAB-loterij voor kinderen start weer PAB-loterij voor kinderen start weer Binnenkort kunnen kinderen met een dringende ondersteuningsnood hun kans weer wagen. Wint Janneke van Mieke? En wie vertrekt voor een tweede decennium op de wachtlijst? 12 dec 2017 / Katrijn Ruts Ondersteuning Cijfers jaarverslag jeugdhulp beschamend Cijfers jaarverslag jeugdhulp beschamend Heb je een minderjarig kind met een handicap? Dan is het 6 keer moeilijker om een PAB te krijgen om je kind bij jou te laten opgroeien dan een plaats in internaat of semi-internaat. Dat moet én kàn an ... 22 jul 2017 / Katrijn Ruts Ondersteuning Garandeert vermaatschappelijking van de zorg onze rechten? Garandeert vermaatschappelijking van de zorg onze rechten? Vermaatschappelijking van de zorg, marktwerking, persoonsvolgende financiering: allemaal actuele thema's waar zeer veel om te doen is in de sociale sector en de welzijnssector. Lees de visie van GRIP ... 24 mrt 2017 / Katrijn Ruts Ondersteuning Monique bepaalt zelf Monique bepaalt zelf Het verhaal van Monique Van den Abbeel illustreert dat een PAB geen luxe is maar een opstap naar inclusie. Een interview op sociaal.net 30 jan 2017 / Nancy Lievyns Een realiteitsstage voor Inge Vervotte Een realiteitsstage voor Inge Vervotte Voormalig Vlaams minister van welzijn en huidig grote baas van Emmaüs-groep Inge Vervotte gaf afgelopen weekend een interview in de krant De Morgen. Voor dit interview krijgt ze van GRIP een trofee vo ... 25 jan 2017 / Katrijn Ruts Ondersteuning Juristen kritisch over uitspraak Grondwettelijk Hof PVF-decreet Juristen kritisch over uitspraak Grondwettelijk Hof PVF-decreet In maart 2016 oordeelde het Grondwettelijk Hof dat het decreet persoonsvolgende financiering niet strijdig is met de Grondwet. Twee juristen namen het arrest onder de loep. Resultaat: een artikel in d ... 10 jun 2016 / Katrijn Ruts Ondersteuning Grondwettelijk Hof verwerpt beroep tegen PVF-decreet Grondwettelijk Hof verwerpt beroep tegen PVF-decreet In 2015 stapte vzw Iedereen BeZORGd naar het Grondwettelijk Hof. De oudervereniging vroeg de gedeeltelijke vernietiging van het decreet persoonsvolgende financiering. Het Hof sprak zich hier gisteren ... 18 mrt 2016 / Katrijn Ruts Ondersteuning Eén jaar Bourgeois I: Welzijn Eén jaar Bourgeois I: Welzijn Een dik jaar geleden startte een nieuwe Vlaamse Regering. We bekeken het welzijnsbeleid vanuit een handicap-gelijkekansenbril. 01 dec 2015 / Katrijn Ruts Ondersteuning Korte samenvatting Welzijn na 1 jaar Bourgeois I Korte samenvatting Welzijn na 1 jaar Bourgeois I De Vlaamse Regering werkt onder leiding van Minister Vandeurzen hard aan de uitvoering van het decreet persoonsvolgende financiering dat eind vorige legislatuur gestemd werd. 5 uitvoeringsbesluiten zi ... 01 dec 2015 / Katrijn Ruts Ondersteuning Het Nederlandse PGB Het Nederlandse PGB Jan Troost is een mensenrechtenactivist in Nederland. Hij strijdt al jaren voor het recht op inclusie en zelfbeschikking. Hij vertelt ons hoe het staat met het persoonsgebonden budget in Nederland. 07 sep 2015 / Katrijn Ruts Ondersteuning Persbericht GRIP over procedure Grondwettelijk Hof PVF Persbericht GRIP over procedure Grondwettelijk Hof PVF GRIP steunt procedure bij Grondwettelijk Hof tegen decreet persoonsvolgende financiering. 'Vlaamse overheid moet verantwoordelijkheid opnemen tegenover personen met een handicap' 05 mei 2015 / Katrijn Ruts Ondersteuning PVF-decreet goedgekeurd door meerderheid commissie welzijn PVF-decreet goedgekeurd door meerderheid commissie welzijn Nee, het is geen aprilgrap, maar bittere ernst. Op 1 april keurden de parlementsleden van de regeringspartijen (CD&V, sp.a en N-VA) het decreet persoonsvolgende financiering goed. De parlementsleden v ... 02 apr 2014 / Katrijn Ruts Ondersteuning Nog acties tegen decreet PVF Nog acties tegen decreet PVF GRIP, Nema, Ouders voor Inclusie en Hazo zijn niet de enige die actie voeren tegen het decreet PVF. 14 mrt 2014 / Katrijn Ruts Ondersteuning PVF: 10 bezorgdheden en aanbevelingen PVF: 10 bezorgdheden en aanbevelingen Vanuit de actiegroep RIP PAB PGB protesteren GRIP, HAZO, NEMA en Ouders voor Inclusie tegen het decreet PVF. Ons nieuw beleidsdossier moet de politici duidelijk maken waarom ze het decreet beter niet ... 28 feb 2014 / Katrijn Ruts Ondersteuning Beleefde ontvangst bij partijbureaus voor rouwstoet handicap - Actiegroep RIP PAB PGB vraagt om bezinning Beleefde ontvangst bij partijbureaus voor rouwstoet handicap - Actiegroep RIP PAB PGB vraagt om bezinning Op 24/02/2014 voerden GRIP, Ouders voor Inclusie, HAZO en Nema een symbolische publieke actie over het decreet persoonsvolgende financiering. Lees het persbericht na de actie. 25 feb 2014 / Katrijn Ruts Ondersteuning Actie rouwstoet in de pers Actie rouwstoet in de pers TV, radio, papieren en online pers berichtten over de actie 'RIP ondersteuning & keuzevrijheid' op 24 februari 2014. 25 feb 2014 / Katrijn Ruts Ondersteuning Hoorzittingen PVF in parlement Hoorzittingen PVF in parlement Deze weken buigt  de Commissie welzijn van het Vlaams parlement zich over het decreet persoonsvolgende financiering. Op 25 en 26 februari mochten 10 organisaties uit het middenveld zich uitspreken ove ... 25 feb 2014 / Katrijn Ruts Ondersteuning Rouwstoet bij sp.a, CD&V en N-VA Rouwstoet bij sp.a, CD&V en N-VA Op 25 februari 2014 start in het parlement het debat over het decreet 'persoonsvolgende financiering'. Dat verandert wie recht heeft op ondersteuning en welke ondersteuning men kan krijgen. Volgens GR ... 24 feb 2014 / Katrijn Ruts Ondersteuning Decreet Persoonsvolgende financiering naar parlement Decreet Persoonsvolgende financiering naar parlement Vrijdag 31 januari 2014 keurde de Vlaamse Regering het ontwerpdecreet persoonsvolgende financiering goed. Het decreet is nu klaar om te worden besproken in het Vlaams Parlement. 03 feb 2014 Ondersteuning Kritiek op decreet PVF vanuit Centrum voor gelijkheid van kansen Kritiek op decreet PVF vanuit Centrum voor gelijkheid van kansen De Vlaamse Regering heeft het voorontwerp van decreet over persoonsvolgende financiering een eerste keer "principieel" goedgekeurd. Het Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding le ... 30 sep 2013 / Katrijn Ruts Ondersteuning Reactie GRIP op conceptnota PVF Reactie GRIP op conceptnota PVF Op 15 mei 2013 maakte Vlaams Minister van Welzijn Jo Vandeurzen de conceptnota persoonsvolgende financiering bekend. 15 jul 2013 Ondersteuning Minister Vandeurzen over PVF in Commissie Welzijn Minister Vandeurzen over PVF in Commissie Welzijn Op 2 juli debatteerde de Commissie Welzijn van het Vlaams Parlement over de conceptnota persoonsvolgende financiering (PVF). Minister Vandeurzen wil met PVF het hele ondersteuningsbeleid voor personen ... 12 jul 2013 / Katrijn Ruts Ondersteuning Minister Vandeurzen hervormt Minister Vandeurzen hervormt Dit voorjaar werkt Minister van Welzijn Jo Vandeurzen de toekomstige financieringswijze van de ondersteuning van personen met een handicap uit. GRIP zette 10 aandachtspunten voor de toekomstige financ ... 22 feb 2013 / Katrijn Ruts
Verberg submenu