Cijfers tonen belang voor personen met een handicap van betaalbaar wonen

Inkomen Mensenrechten Wonen Cijfers tonen belang voor personen met een handicap van betaalbaar wonen

De Handicapmonitor van Statistiek Vlaanderen geeft diepe kloof aan tussen personen met en zonder handicap.

Handicapmonitor van Statistiek Vlaanderen

De woonkosten stijgen. De armoedecijfers zijn veel te hoog in ons land. Steeds meer mensen hebben problemen om de huur te betalen. Er is in het algemeen nog heel wat werk aan de winkel om het recht op wonen en het recht op voldoende inkomen waar te maken. Maar hoe zit dat nu precies voor personen met een handicap? Zijn er cijfers die ons een zicht geven op hun situatie? Het goede nieuws is dat die er zijn. Het slechte nieuws? Dat het er niet goed uit ziet.

GRIP vzw nam het rapport Maatschappelijke positie en participatie van personen met een handicap van Myriam Vanweddingen, Jo Noppe en Dirk Moons van Statistiek Vlaanderen onder de loep. We legden deze ‘Handicapmonitor’ naast een aantal andere gegevensbronnen. De conclusie is duidelijk: het belang van een beleid voor betaalbaar wonen kan niet hoog genoeg geschat worden. Geen inclusieve samenleving zonder een fijne plek om te wonen. Een thema dat we serieus moeten nemen, niet in het minst in het licht van de opdracht rond deïnstitutionalisering die België en dus ook Vlaanderen heeft in het kader van de uitvoering van het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap.

Sociale huisvesting

Voor we gaan kijken naar de cijfers in het Rapport Maatschappelijke positie en participatie van personen met een handicap, kijken we even naar een andere belangrijke gegevensbron: de statistieken over de sociale huursector. Telkens weer blijkt namelijk uit onderzoek en ook getuigenissen dat voor wie aangewezen is op huren de toegang tot een sociale huurwoning een van de belangrijkste buffers is tegen armoede. Dat is voor personen met een handicap niet anders natuurlijk. Sociale huisvesting is tot nu toe een van de efficiëntste en meest effectieve middelen gebleken om betaalbaar wonen te bevorderen. Laten we dus even kijken hoe het staat met de sociale huursector in Vlaanderen.

De komende jaren zullen er wel sociale huurwoningen bijkomen (ongeveer 2600 per jaar), maar dat volstaat natuurlijk totaal niet om aan de noden tegemoet te komen en de situatie is sinds midden vorige legislatuur nog een pak verslechterd. Cijfers over wachttijden en andere statistieken over de sociale huursector vinden we terug op de website van VMSW 

  • Meer dan 182.436 alleenstaanden en gezinnen staan op de wachtlijst. (cijfers van 31 december 2021). Op vijf jaar tijd steeg het aantal wachtenden met 33%.
  • Wie een woning krijgt toegewezen heeft gemiddeld 4 jaar (1409 dagen, cijfers van 31 december 2021) gewacht.
  • Mensen met een openstaand dossier wachten gemiddeld al 1311 dagen, cijfers van 31 december 2021). De laatste vijf jaar steeg de gemiddelde wachttijd met minstens 25%.

Bovendien weten we dat 4 op de 10 Vlaamse gemeentes de doelstellingen om voldoende sociale woningen bij te creëren niet zullen halen

Hoe belangrijk zijn de problemen in de sociale huisvesting voor de groep personen met een handicap?

Ook en zeker voor personen met een handicap is dit dramatisch nieuws, want zij zijn een van die groepen die veel vaker aangewezen zijn op de huurmarkt. In de ‘Handicapmonitor’ van Statistiek Vlaanderen vinden we een pak interessante gegevens terug over de verschillen tussen personen met en zonder handicap. Bijvoorbeeld op vlak van huisvesting toont het rapport die verhoogde afhankelijkheid van de huurmarkt:   

  • In 2020 leefde 65% van de personen met een handicap in een huishouden dat eigenaar is van de woning waarin men woont. Bij de personen zonder handicap lag dat aandeel met 81% beduidend hoger.

Deze kloof in eigenaarschap kwam al naar boven bij de publicatie van de Inclusiespiegel Vlaanderen 2006. De mate waarin huurders al dan niet worden ondersteund door de overheid is dus extra belangrijk voor personen met een handicap.

Armoedecijfers

We zeiden het al: voor wie aangewezen is op huren is toegang tot een sociale huurwoning een van de belangrijkste buffers tegen armoede. En dat is dan weer extra relevant voor personen met een handicap. Personen met een handicap zijn immers al jaar en dag oververtegenwoordigd in de armoedecijfers. De situatie nu volgens cijfers van de Handicapmonitor van Statistiek Vlaanderen:

  • Het armoederisico lag in 2020 bij personen met een handicap dubbel zo hoog als bij personen zonder handicap: 16% van de personen met een handicap en 8% van de personen zonder handicap leefde volgens de EU-SILC-survey van 2020 (berekend op totale inkomsten van 2019) in een huishouden met een inkomen onder de armoederisicodrempel.
  • In 2020 leefde 22% van de personen met een handicap in een huishouden waarvan de referentiepersoon zelf aangeeft dat men (zeer) moeilijk rondkomt met het beschikbare inkomen. Bij de personen zonder handicap ging het om 7%.
  • Volgens de EU-SILC-survey van 2020 leefde 31% van de personen van 18 tot 59 jaar met een handicap in een huishouden met zeer lage werkintensiteit. Bij de personen zonder handicap ging het om 4%.

Maken de woonkosten arm?

Als we die armoedecijfers en woonkosten nu aan elkaar koppelen, zijn er dan  verschillen te merken tussen personen met een handicap?

Bij huishoudens en personen met een laag inkomen kunnen de woonkosten behoorlijk zwaar doorwegen in het huishoudbudget. In de EU-SILC-survey wordt aan de referentiepersoon van het huishouden gevraagd naar een subjectieve inschatting van de woonkost.

  • Daaruit blijkt dat in 2020 23% van de personen met een handicap leefde in een huishouden waarvoor de woonkosten een zware last vormen voor het huishoudbudget. Dat aandeel ligt duidelijk hoger dan bij de personen zonder handicap (10%).

Door het Europese statistiekbureau Eurostat wordt de grens voor een te zware woonkost gelegd op 40% van het beschikbare huishoudinkomen. Daarbij wordt rekening gehouden met alle kosten voor de huur of aflossing van de lening.

  • In 2020 leefde 12% van de personen met een handicap in een huishouden met een woonquote van minstens 40%. Bij de personen zonder handicap lag dat aandeel op 5% en dus duidelijk lager.

Conclusie van GRIP

De cijfers van de Handicapmonitor van Statistiek Vlaanderen geven ons belangrijke informatie over inkomenssituatie, huisvesting en de mate waarin woonkosten nóg harder doorwegen bij personen met een handicap dan bij mensen zonder handicap.

Deze cijfers zouden nog veel meer aandacht mogen genieten, zowel bij beleidsmakers van het domein armoedebestrijding als bij domein wonen. Ondanks de ernst van de situatie is er relatief weinig aandacht voor de inkomenssituatie van personen met een handicap, en wordt er haast niet gesproken over het belang van een betaalbare gepaste woning voor personen met een handicap. Ook bij academici en middenveldorganisaties is het belangrijk dat de soms specifieke aandachtspunten voor personen met een handicap aan bod komen.

Over een inclusief woonbeleid dat goed is voor personen met een handicap en voor iedereen schreef GRIP een standpuntnota:

Lees de standpuntnota inclusief woonbeleid van GRIP

Deïnstitutionalisering

Een betaalbare huisvesting is ook willens nillens een van de belangrijkste pijlers van een beleid voor deïnstitutionalisering. Deïnstitutionalisering is een moeilijk woord dat betekent: het proces waarbij personen met een handicap gelijke kansen krijgen om in de maatschappij te (blijven) wonen en leven. Zonder eigen stek geen inclusie. Een inclusieve samenleving waarbij alle burgers erbij horen en kunnen deelnemen zorgt in eerste instantie voor goed wonen.

Ons land staat al sinds de ratificatie van het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap in 2009 voor de uitdaging een plan op te maken om dit recht op wonen in de maatschappij waar te maken. Het VN-Comité uitte in 2014 haar grote bezorgdheid over het grote aantal mensen dat in instellingen leeft. Vandaag is het bijna 2023 en is er nóg geen plan voor deïnstitutionalisering.

Toen kwam de coronacrisis die voor een aantal groepen in de samenleving, waaronder personen met een ondersteuningsnood, extra moeilijk was. De COVID-19 pandemie maakte het probleem van wijdverspreide institutionalisering nog duidelijker. De impact van afhankelijkheid van instellingen op de rechten en levens van personen met een handicap kwam nog duidelijker naar boven. Het VN-Comité publiceerde hierop extra Guidelines (Richtlijnen) om processen voor deïnstitutionalisering te versnellen. De Richtlijnen kwamen tot stand door een participatief proces en zijn gebaseerd op de ervaringen van personen met een handicap voor en tijdens de coronavirus (COVID-19) pandemie.

Lees het artikel van GRIP met de link naar de richtlijnen voor deïnstitutionalisering

Gerelateerde artikels

Inkomen Mensenrechten Wonen Veranderingen in het woonlandschap Veranderingen in het woonlandschap In dit artikel vind je informatie over wat sociale verhuurkantoren zijn en een paar reflecties van GRIP op de actualiteit. 28 jul 2022 / Katrijn Ruts Wonen Afsluiter interviewreeks wonen 2021 Afsluiter interviewreeks wonen 2021 In 2021 kon je op onze website 7 interviews lezen over het recht op wonen. Die reeks ronden we nu af met een terugblik en een laatste gesprek. 25 jan 2022 Wonen "Met een handicap kan je ook zelfstandig wonen" "Met een handicap kan je ook zelfstandig wonen" Paul Pasteels vertelt waarom het zo belangrijk is om een eigen woonplek te hebben waarin hij zelf zijn leven kan leven. 08 dec 2021 / Lynn Formesyn Wonen Sofie's zoektocht: "Hoe wordt mijn woondroom werkelijkheid?" Sofie's zoektocht: "Hoe wordt mijn woondroom werkelijkheid?" Sofie De Schryver onderzoekt, als jonge dertiger met een hoge ondersteuningsnood, hoe ze haar woondroom kan verwezenlijken. 03 dec 2021 / Lynn Formesyn Wonen Hoe verlagen we de drempels naar inclusief wonen? Hoe verlagen we de drempels naar inclusief wonen? Welke oplossingen zien Joy Verstichele (Vlaams Huurdersplatform) en Hugo Beersmans (De Woonzaak) voor de wooncrisis die ook mensen met een handicap treft? 25 nov 2021 / Lynn Formesyn Wonen In gesprek met minister Matthias Diependaele over een inclusief woonbeleid In gesprek met minister Matthias Diependaele over een inclusief woonbeleid Hoe kijkt onze Vlaamse minister van Wonen naar de situatie van personen met een handicap op de woonmarkt? 10 nov 2021 / Lynn Formesyn Wonen "Bergen wilskracht nodig om zelfstandig te wonen" "Bergen wilskracht nodig om zelfstandig te wonen" In deze interviewreeks brengen we de knelpunten in kaart van het woonbeleid voor personen met een handicap. Dat het recht op wonen niet zomaar verworven blijkt, ervaart ook Tim Agterbos. 16 sep 2021 / Lynn Formesyn Toegankelijkheid Wonen Over drempels op de woonmarkt voor personen met een handicap Over drempels op de woonmarkt voor personen met een handicap Waar zitten de handicaps in ons huidig woonbeleid? GRIP sprak erover met Koen Hermans. 04 mei 2021 / Lynn Formesyn Wonen De woelige weg naar zelfstandig wonen De woelige weg naar zelfstandig wonen GRIP-collega Ans Janssens (27) getuigt over hoe woelig de weg naar een eigen woonst verloopt, ook al vindt ze zichzelf nog behoren tot de gelukzakken. 07 apr 2021 / Lynn Formesyn Recht op wonen in 't kort Recht op wonen in 't kort Wat is het recht op wonen? Hoe is het gesteld in ons land? Hoe kan het beter? Lees erover in onze korte tekst in eenvoudigere taal! 17 jan 2021 / Katrijn Ruts Daarom steunt GRIP de Woonzaak Daarom steunt GRIP de Woonzaak Met de Woonzaak werken diverse organisaties samen om de wooncrisis te stoppen. Ook GRIP heeft zich aangesloten. 16 jan 2021 / Katrijn Ruts Mensenrechten Discriminatie huurmarkt Discriminatie huurmarkt Bij zoeken naar huurwoning wordt 36% van de rolstoelgebruikers in Antwerpen gediscrimineerd, wijst nieuw onderzoek met praktijktesten uit. "Kan toch niet dat dit onbestraft blijft?" 10 dec 2020 / Katrijn Ruts Ministers laten veertigers, vijftigers en zestigers jaren in rusthuizen zitten. Ministers laten veertigers, vijftigers en zestigers jaren in rusthuizen zitten. Joke (40) en Herman (62) wonen in een woonzorgcentrum omdat ze op de wachtlijst staan voor een PVB. GRIP sprak met hen. 25 nov 2020 / Katrijn Ruts Zullen personen met een handicap na corona zelf kunnen kiezen waar ze wonen? Zullen personen met een handicap na corona zelf kunnen kiezen waar ze wonen? Dit opiniestuk op knack.be pleit voor een beleid dat een leven in de maatschappij ten volle ondersteunt. Het kwam tot stand in samenwerking  met mensen uit het Netwerk Ondersteuningsbeleid van GRIP. 15 jun 2020 / Katrijn Ruts Wonen Word vrijwilliger in het Netwerk Wonen Word vrijwilliger in het Netwerk Wonen 05 mrt 2020 / Marie Aeles Standpuntnota 'Een inclusief woonbeleid' Standpuntnota 'Een inclusief woonbeleid' In Vlaanderen wordt niet aan het recht op wonen voldaan. Lees de visie en voorstellen van GRIP voor beleidsmakers. 31 jan 2020 / Katrijn Ruts Wonen Wonen: dromen, drempels en hefbomen Wonen: dromen, drempels en hefbomen Iedereen heeft recht op een eigen woonplek midden in de maatschappij. Jan en Léticia, Guny, Dominiek, Geert, Thomas en Katy vertellen hun ervaring met het realiseren van hun woondroom. Inspirerende ge ... 06 mrt 2018 / Katrijn Ruts Wonen Een huis, een thuis, maar geen tehuis Een huis, een thuis, maar geen tehuis In onze nieuwste publicatie #inclusie#wonen laten we 5 mensen aan het woord. Zij vertellen hoe ze inclusief wonen waarmaken in de praktijk. 11 dec 2017 / Katrijn Ruts Wonen Nog veel werk voor het woonbeleid Nog veel werk voor het woonbeleid Dat is de algemene conclusie van het debat over Wonen van GRIP op 22 april. Dit was een activiteit op de REVA-beurs in Flanders Expo. Beleidsmakers, experten en ervaringsdeskundigen bespraken hoe pers ... 30 apr 2017 / Katrijn Ruts
Verberg submenu